Hernehim Natuurpagina's
Mussen 

         Alles van waarde is weerloos

Lucebert.     

 Informatie
 Doelstellingen en antwoorden op 
     veel gestelde vragen 
Ganzen 
Libellen 
Mussen 
Sijsjes 

 Natuurbeleving 
 Terug naar de Introductiepagina 
Link naar Cultuurpagina 
Mussen

Musjes, iedereen kent ze, maar is dat wel zo? 
Want de ene mus is de andere niet. Een mus, een 'grijze mus' – net zoals 'een grijze muis' - is in het taalgebruik symbolisch voor een onopvallend, betekenisloos wezen. Maar zoals zo vaak met stereotiepe uitdrukkingen het geval is, zegt dit meer over de waarnemer dan over het onderwerp. 
Wat je in de eerste plaats al moet weten is dat er wel drie verschillende soorten mussen bestaan, met elk hun eigen uiterlijk en leefwijze. De soorten zijn  heggemus, huismus en ringmus.
 
Als je meestal in de grote stad verblijft, zul je vooral de huismus te zien krijgen. 
De voorouders van de huismus hebben wellicht in bergachtig gebied geleefd, waar ze in spleten en holen hun nesten bouwden. Maar sinds mensenheugenis leven deze vogeltjes in de buurt van de mensen in de steden. De woningen en gebouwen zijn daar hun rotsen, waar ze op dezelfde wijze kunnen nestelen onder dakpannen, in schuren, tussen muren en in de scheuren van bouwvallige panden. Ze leven niet alleen van wat de natuur oplevert, maar ook van wat er van onze rijke dis wordt gemorst. In tegenstelling tot de meeste andere vogels zijn het echte 'cultuurvolgers'. 
 

Wat een prachtig vogeltje is toch de afgebeelde huismus, een mannetje in lentekleed. Wie zegt dat mussen niet mooi zijn heeft nog nooit goed gekeken. 
Opvallend zijn de grote zwarte borstvlek en de donker grijze bovenkant van zijn kopje. 
Het vrouwtje is onopvallender, zij mist de kenmerkende borstvlek, haar nekveren zijn flets grijs wat zich voortzet op haar kopje. 

Passer domesticus (m) 
 
Geen 'cultuurvolgers': 
Ringmussen en heggemussen zijn dat niet. Het zijn bewoners van de groene zones van de steden en van het platteland. Ze maken geen gebruik van gebouwen bij hun nestbouw maar zoeken hun plekje in het groen. 
Als je in een kleine plaats of een dorp woont, of aan de stadsrand bij een ruig groen buitengebied, zul je soms huismussen maar ook vaak ringmussen te zien krijgen. De heggemus misschien ook, maar die het minst, want dat is de schuwste van de drie. 
 
De ringmus richt zich vaak wat hoger op dan de huismus, maar 's winters zet de ringmus zijn veren op en lijkt hij ook wat meer gedrongen. Beter te herkennen is hij aan zijn chocolade kleurig 'petje' (wat bij het mannetje huismus grijs is) en de zwarte wangvlekjes. Het wit van de schouders zet zich vaak helemaal tot in de nek door waar het elkaar van twee zijden bijna raakt: de 'ring'. Mannetje en vrouwtje zien er hetzelfde uit, gelukkig weten de vogeltjes zelf wel het verschil tussen meisjes en jongetjes. In de herfst troepen ze regelmatig samen in dichte hagen of op muren met klimop, luid tsjilpend. 

 Passer montanus    
 

Prunella modularis 

 De heggemus ziet er wat minder uitgesproken uit en gedraagt zich ook vrij onopvallend. In plaats van luid getsjilp laat hij zich alleen horen met een bescheiden 'sjiep'. Kenmerken zijn een spitse snavel, wangvlekken en strepen op de flanken. 
Ook de staartpennen zijn in verhouding wat langer dan die van de andere mussen.
In de lente zingt de heggemus een mooi, haastig, watervlug liedje, wat minder luid dan de winterkoning.
 
De huismus was tot enkele tientallen jaren geleden een zó massaal voorkomend vogeltje in onze straten en tuinen dat bij niemand de gedachte opkwam dat ook deze soort zich alleen kan handhaven bij gunstige levensomstandigheden. Dat misschien de huismus wel eens bescherming zou moeten krijgen kwam pas ter sprake toen hun aantallen in de steden inmiddels al dramatisch waren afgenomen. 
Er wordt onderzoek verricht naar de oorzaken. Dit is nog niet afgerond maar er zijn aanwijzingen dat de vermindering van nestgelegenheid zowel als voedsel oorzaken zijn. 
Een goede zet 

Domme dominomus, zo gedomesticeerd 
dat je brood én spelen wilde in je overmoed. 
Een kruimeldief, dat vonden we wel goed, 
maar met die spelen, daar ging het verkeerd. 

Erasmus, een beroemde mus van het mensenras, 
zei dat dieren die het minst op mensen lijken 
het gelukkigst zijn. Dat zou ook nu weer blijken. 
Even was je vergeten wat een geluksvogel je was. 

Trouwens, waarom ben je niet in Rotterdam gebleven 
en weer naar Leeuwarden gegaan, plaats van de moord? 
Alleen omdat je daar geschiedenis hebt geschreven? 

Wellicht heb je je leven toch niet voor niets gegeven, 
een domino-effect: van deze moord heeft iedereen gehoord. 
Een goede zet, net nu jouw familie probeert te overleven. 

© anke labrie 
"Blij met een dode mus" -  Natuurmuseum Leeuwarden

Huismus met pas uitgevlogen jong 

"De mus in de kunst" - Galerie De Roos van Tudor. 


Nieuwbouwwijken worden strak en dicht gebouwd. Platte daken en betonnen dakpannen bieden geen toegang. Oudbouw wordt gerenoveerd, geďsoleerd en eveneens ontoegankelijk gemaakt. Bijna niemand in de stad heeft nog een afval composthoop of ruig hoekje in zijn tuin wat de mussen de insecten oplevert om in het voorjaar de jongen te voeden. Verder zijn bijna alle stadserven tot nette voorbeeldtuintjes van de tuincentra omgevormd, waar nergens een wilde plant of onkruid een kans krijgt, zodat de mussen de zaden, larven en luizen moeten ontberen. Ook het beschoeien van zachte oevers, waardoor ruige oeverplanten van bermen en vijvers verdwijnen werkt in het nadeel van het voedselaanbod. 

Wat kunnen we doen? We kunnen minder 'netjes' worden en voedsel strooien (restjes en kruimels, maar wel zorgvuldig en met mate om de bruine rat niet aan te trekken). 
 

© John Zwart - IVN Milieueducatie.  
   De illustraties voor deze pagina zijn ontleend aan IVN en KNNV publicaties  

© Hernehim Natuur 2001 - 2008 
15 september 2003 - geredigeerd 22 juni 2007.

Hernehim Cultuur en Natuurpagina's
Naar Hernehim Cultuur


De Natuurpagina's worden onafhankelijk geredigeerd en mogelijk gemaakt door Hernehim Beheer bv