Hernehim Natuurpagina's
Eerder gepubliceerde Natuurbeleving 

Lucebert.     

Artikel - acties excursies 
Natuurbeleving - impressies  
Gifkikker - column 

"Kijk mama, de meerkoetjes zijn er!" 
Mijn buurmeisjes hoor ik roepen vanuit de achtertuin bij het water. 

In de sloot achter de huizen is een meerkoetenpaar er in geslaagd een plekje te vinden om te broeden, ergens aan de oever waar nog géén harde damwand werd geslagen. 
Beide ouders scharrelen, vergezeld door drie grijspluizige pullen met rode snoetjes, achter mijn tuin in de rietkraag. De volwassen vogels duiken naar bodemwieren en waterdiertjes, de kleintjes doen beurtelings pogingen tot kopieergedrag of pikken driftig van het voedsel dat omhoog wordt gebracht. 
Meerkoeten en hun pullen zijn niet geïnteresseerd in broodresten, dat hebben de buurmeisjes al ontdekt. Daarmee hebben ze meer succes bij de wilde eendepullen, die in vijf weken tijd al bijna even groot als hun moeder zijn, vijf in getal. 
Moeder en vader meerkoet hadden minder succes dan de wilde eend, met drie overlevers na de eerste veertien dagen. Het is te hopen dat er dit weekend geen warmtegolf komt, want dan wordt het weer filevaren met grote boten en dollen met rubberboten door de jeugd. 

In heldere stille uren valt de vroege avond. 
De meeste mensen en hun mensenkinderen zitten aan de warme hap of al voor de beeldbuis. 
Ik zit nog even op het bankje te kijken over het licht kabbelende water. Wat verderop zie ik één van de meerkoeten in het midden van de vaart,  langzaam peddelend naar de overkant, op een paar meter gevolgd door twee grijze balletjes. Eén oudervogel nog maar en twee jongen. Is het derde bij het andere ouderdier? Of is dit gezin bezig uit elkaar te vallen? 
De stilte wordt verbroken. Onder de brug klinkt luid geronk. Met volgas bokst zich een rubberboot met forse buitenboordmotor door het water. De brede kop bijna vrij opgeheven, door 't gewicht van 'n man met hond achterin sleurt er een tsunamihekgolf achteraan. Met vogelogen vanaf  't wateroppervlak moet het ongeveer de vreeswekkende aanblik van een aanstormende reuzenvis zijn. 
Ik roep en gebaar de man in zijn opblaasboot wat vaart te minderen. Stoïcijns kijkt hij voor zich uit. Hij ziet niets, hij hoort niets. 
De meerkoet begint sneller te peddelen, de pullen houden het niet bij. Ik schreeuw 'Héééeee!' tegen dovemansoren. Nòg twee keer, zo hard ik maar kan; hij kijkt even op, haalt zijn schouders op en vaart dóór. 
De meerkoet vlucht achter een jacht langs de overkant, de twee terugdeinzende jongen verdwijnen in een baaierd van kolken en golven. 

Voor de supermarkt staan enkele stellen toeristen enthousiast te praten, kinderen dollend er omheen. "We genieten zó hier. We zitten bijna elke dag op het water. Héérlijk die vrijheid, lekker uitwaaien, toeren met de motorboot over al die vaarten, sloten en kleine kreekjes". 

© John Zwart.  IVN Natuur en milieueducatie. 10 juni 2006. 

Eind februari en de eerste weken van maart staat het park Jongemastate vol met vele duizenden bloeiende sneeuwklokjes. De aanblik daarvan temidden van snel wegsmeltende sneeuw moest prachtig zijn. Om een uur of elf begon de zon door te breken en de temperatuur steeg meteen naar een graad of drie. De weervrouw voorspelde nieuwe sneeuw- en hagelbuien in het noorden, dus moest ik meteen op pad, gewapend met de digitale camera. 
De talrijke roeken die de tuin in het voorjaar bevolken begroetten me al met veel misbaar. Er wordt druk gewerkt aan nestbouw, de takken die ze ervoor nodig hebben liggen voor het grijpen, want in de wintermaanden werd er flink gesnoeid. Het resultaat ligt her en der op hopen opgetast. 
Nog maar één voetspoor zag ik bij aankomst in de verse sneeuw. De paden, die in deze toestand maar moeilijk te onderscheiden zijn, waren ook nog bezaaid met takken. Pas op! De roeken willen er nog wel eens eentje laten vallen, vooral omdat ze elkaar het bezit ervan soms betwisten. 

De verdere aanblik van het park eerst nog winters. De sneeuwklokjes stonden een beetje kleumerig met dichtgevouwen klokjes, gebogen onder hun sneeuwkapje dat op hun schutblad was gegroeid. Maar de zon scheen onbelemmerd door de kale boomkruinen en overal begon de witte decoratie van takken en groen smeltend naar beneden te vallen of te zweven. 
In het struikgewas en de klimop die rond de oudste bomen is gegroeid klonken volop de lentegeluiden! Want vogels laten zich door een paar dagen met sneeuw- en hagelbuien niet van de wijs brengen. Van winterkoning, roodborst en koolmees is hun enthousiaste gezang te horen, dus geloof het maar: het voorjaar is echt begonnen! 
Wees nu ook alert op liefdesdronken eendenpaartjes die achter elkaar over de weg waggelen. Laat ze hun hartstocht niet met de dood bekopen!

   © John Zwart 
       2 maart 2006. 

Op weg naar de bosterreinen van Sint Nicolaasga zag ik op een hooiland bij Joure tientallen kieviten scharrelen en hoog boven de weiden van Scharsterbrug waaierde er een grote troep van dezelfde vogels. 
Het eerste bos wat ik bereik: de Vegelinsbossen, in de loop der jaren mijn 'filosofenbos' geworden. Je komt er doorheen op de weg naar Langweer, vanaf de afslag bij het voormalige buiten 'De Oorsprong', dat nu een uitspanning met verblijfsrecreatie is. 
Het bos ademt de geuren van vergankelijkheid, de berken laten al volop gele blaadjes vallen, de bodem is plots weer bezaaid met honderden en nog eens honderden aardappelbovisten in alle grootten en vormen. Op oude stobben de honingzwammen en zwavelkopjes. Tussen het strooisel rodekoolzwammetjes, eekhoorntjesbrood, bleke russula's en mooie rozerode braakrussula's, de naam suggereert niet dat het een smakelijke paddestoel is! Toch zijn de meeste al flink aangevreten, dieren hebben van dat braken blijkbaar helemaal geen last! 

Bij het bosven, dat hoogstwaarschijnlijk een overblijfsel van een vijver is die bij een ander buitenhuis heeft behoord, vind je de oudste bomen: een bruine beuk en een aantal moseiken. Er ritselt al een enkel blad naar beneden. Op één van de eiken zijn nu ook de grote vuurzwammen, die er al jarenlang onderaan op de stam groeien, opnieuw tot leven gekomen. Ze laten een poederlaag van sporen achter met een koffie-filtermalingkleur op de schors eronder. 
Het is herfststil geworden, geen vogel zingt nog, de fitis blijkbaar al weggetrokken, de tjiftjaf bereidt zich stilletjes voor om ook op reis te gaan. 
Van de vele merels hoor je alleen de waarschuwings en alarmroepen, de roodborstjes geven met hoge tikkende geluidjes hun winterterritorium aan. Goudhaantjes zijn in deze stilte weer te horen met hun onopvallende zachte piepjes, waarmee ze onderling contact houden. 

Aan de bomen zijn de lijsterbessen en vlierbessen volrijp en door de lijsterachtigen - vooral de spreeuwen, die drukke veelvraten! – al flink aangevreten. Alleen de glanzende helderrode bessen van de wilde kamperfoelie worden ongemoeid gelaten. Zijn ze soms giftig? Ook de bessen van de sneeuwbes blijven lang aan de struiken zitten. Ik moet toch eens uitzoeken hoe het met de giftigheid staat van al die verschillende bosvruchten. 
De bonte spechten, waarvan de ouders zowel als de jongen in hun boomholten zo luidruchtig zijn in het broedseizoen, laten niets meer van hun aanwezigheid merken. Het buizerdpaar zie je soms nog wel eens tussen de bomen opvliegen als je in de buurt van hun horst komt, maar ze brengen hun meeste uren door op de weiden en dijken, op kikker en muizenjacht. 
Er is er één in het bos die nog wel eens flink lawaai maakt: dat is de vlaamse gaai. 
Gelukkig is het bosweitje, dat dit voorjaar door de boer diepgeploegd en gedraineerd werd, waarbij alle pinksterbloemenweelde om zeep werd geholpen, niet omgezet tot nog een tweede snijmaïsveld. Helaas is er vandaag rijkelijk drijfmest geïnjecteerd. Op mijn bankje onder de kastanje word ik misselijk van de ammoniakstank en er begint zich een doffe hoofdpijn aan te kondigen. 
Gauw weg maar vandaag, jammer. 

 © John Zwart. IVN gids. 
       31 augustus 2005 

Ik vertrek maar gauw. Uit één van de beschadigde eiken vliegt een grote bonte specht weg. Alsof hij me wil troosten: als deze eik straks doodgaat kom ik hier, vlakbij, voor jou roffelen.  

© John Zwart.  Natuurgids IVN.  

Hoog tijd om eens te gaan kijken wat het voorjaar aan het doen is met mijn dichtstbijzijnde favoriete bosperceel, dat ligt in de buurt van St.Nyk (Sint Nicolaasga Frl.). "Het filosofenbos" noemt een vriendin van mij het. Ze gaf het die naam sinds ik haar vertelde dat ik er nu en dan heen ga om tot andere gedachten te komen en de stress weg te laten vloeien uit mijn lijf.  

Nu zit ik hier onder deze boom, die er zeventig jaar geleden nog niet stond.  Honderd jaar geleden stond hier op diezelfde plek wellicht een heel andere boom, of juist helemaal géén boom, maakte dit stuk bos nog deel uit van een uitgestrekt moerasgebied. 
Nooit hetzelfde beeld, niets bestendigs, alles vloeit... Ja, dit is mijn "filosofenbos". 

  ©  John Zwart

Het voorjaar is onstuitbaar. 
Vroeger werd ik geïmponeerd op de biologielessen als er werd verteld dat een bamboestengel in de tropen in één dag wel een halve meter kon groeien. De groeikracht in de tropen in de natte moesson is onovertroffen: "als je geduldig kijkt kun je het alang alang gras zien groeien". 
Later heb ik ervaren: de groeikracht in de lente in de lage landen langs de Noordzee kent nauwelijks zijn weerga. Ondergronds stuwt alles al omhoog terwijl de maartsneeuw nog op het veld ligt; de voortplantingsorganen van de vogels ondergingen al grote veranderingen in februari, wat hen deed baltsen en zingen in de eerste week van maart ondanks de koude nachten. 
In de struiken langs het pad troepen de  ringmussen, koolmezen en pimpelmezen samen met groot misbaar, ze vluchten op mijn nadering maar blijven vliedend als groepjes bij elkaar. Wiebelig in het topje van de ijle, nog bladloze bomen balanceert hier en daar een solitaire zwarte kraai, roepend in vaste regelmaat. Lentezang, ja óók hij is een zangvogel, elke vogel zingt zoals-ie gebekt is. 

© John Zwart – IVN Natuurgids.

Friesland, 20 maart 2005 

Ook in januari van dit jaar bewoog de temperatuur zich tussen ongewone waarden. De viering van nieuwjaar nauwelijks achter de rug opende de hazelaar het nieuwe seizoen; op de zonnige momenten, tussen alle winderige en regenachtige dagen door, liet een enkele koolmees al een voorzichtige lenteroep horen. 
Ringmussen troepten bij elkaar en tjilpten dat het een lieve lust was en de futen in de sloot waren volop aan het baltsen. 
In de bossen galmde de roffel van de grote bonte specht en tegen de hemel tekenden zich spreeuwenzwermen af. 

In de januarimaand waren de futen al aan het baltsen  

Wie had kunnen denken dat er in de laatste februaridagen nog een forse golf winterweer voor ons in het verschiet lag! In de nacht van 2 maart op 3 maart viel op sommige plaatsen in midden Friesland 40 tot 50 centimeter sneeuw. Radio en tv raakten er helemaal opgewonden van. 
Ook het Park Jongema State lag er sprookjesachtig bij in de dagen van 3 tot 8 maart. Een blinkend witte wade, glinsterend in het zonlicht, met als scherp contrast de grillige vormen van zwarte stammen en takken van het oude geboomte. Al leek het seizoen op zijn schreden teruggekeerd, de roeken hadden zich niet van de wijs laten brengen, zij waren in februari in hun oude kolonie teruggekomen en waren ondanks kou en sneeuw druk in de weer hun nesten in orde te brengen. 
Maar wat er ook aan stinzenplanten zich al boven de grond mocht bevinden, alles was diep verstopt en hield even de adem in. 

Het heeft wel even geduurd voordat de witte velden weer groen zijn geworden en ook de dikke korsten sneeuwijs uit de sloten verdwenen. Maar de vogels wisten het meteen, zodra de zware nachtvorst voorbij was pakten ze allemaal de draad weer op. Ooievaars zitten alweer op het nest. Kieviten duikelen boven de ontdooide weide. Koolmezen en spreeuwen laten zich enthousiast horen, de eerste vinkenslag klinkt 's morgens al in mijn tuin en de merel oefent, nog een beetje binnensmonds, zijn virtuoze lentelied. Totdat hij, zeker van zijn zaak, uit volle borst losbarst. 
Het is bijna lente, nee het ís al lente, alle signalen staan "go!" voor een groene golf. 

© John Zwart - IVN Natuurgids. 15 maart 2005.

It Fryske Gea heeft een nieuwe stinzenplantenexcursie op de kalender gezet voor 17 april, (09.30u), hopelijk zal dat niet te laat zijn…     Jongema State, Rauwerd. 

Ons hele moderne leven is erg onnatuurlijk. Dat ben ik me bewust en dat bewustzijn beïnvloedt mijn gedrag: ik doe mijn best hinder, schade en narigheid te beperken. Het lukt me niet altijd. Heel wat jaren reisde ik intensief per auto door Nederland en België om de kost te verdienen als vertegenwoordiger van een technisch concern. Die vele honderdduizenden kilometers hebben slachtoffers gemaakt. Elk geval herinner ik me tot in de kleinste details en na jaren kan ik er nog een vreselijk naar gevoel over krijgen. 

Herkenbaar? 

Toen de A6 er nog niet lag reed ik over de Vogelweg vanaf de Hollandse Brug in de vroege avond naar huis. In het licht van de koplampen zag ik voortdurend konijnen in de berm, ik reed echt langzaam, alert op reeën. Middenop de weg dook een haas op, haken slaand galoppeerde hij: niet van de weg af, maar zwenkte terug en rende verblind zó onder de auto. Ik hoorde een bonk onder het motorschot en nóg een onder de vloer. In het licht van mijn pechlamp lag het dier vlak achter de auto, languit op het asfalt. Bewoog zich niet meer, maar ik zag grote angstogen. Voorzichtig tilde ik hem op de plaid en nam 'm in de auto op schoot. Mijn handen beroerden een warm vachtje, prachtige lange oren met donkere pluimpjes aan de uiteinden. Ik verbeeldde me nog lichte beweging van z'n flanken te zien: "Ademt hij nog, komt hij weer bij?" Toen, een echte zucht en zijn ogen waren geen ziende ogen meer. 

In de late herfst reed ik bij Almere over het toekomstige industrieterrein De Vaart. Tegen het zandverstuiven door de Rijksdienst vd IJsselmeerpolders met kreupelhout ingeplant. Er leefden reeën, uiterst voorzichtig reed ik. De ogen voortdurend gericht op het groen dat tot aan de rand van de verharding reikte: het was de tijd van de bronst. Sterkere, oudere bokken jagen dan de jonge bokken hardhandig bij de wijfjes weg. Een vluchtende jonge bok brak uit en stortte zich voor de bumper. Gebeurd voor ik 't goed en wel besefte. Het bokje had de rug gebroken en zijn achterlijf was verlamd. Wanhopig trachtte hij met voorpoten en slepend achterlijf weg te vluchten. Ik belde de jachtopziener om hem af te schieten. Het duurde een half uur eer hij ter plekke was. Intussen was het dier gestorven tussen de struiken waarheen het zich sleepte. Ik was er kapot van. 

Drie slachtoffers over vele jaren maar toch… Ons verkeer is een echte moordenaar. Hoe kan het dat er mensen zijn die dieren moedwillig doodrijden? Daar kan mijn verstand niet bij. 

John Zwart. IVN Natuurgids  

Je hebt van die dagen dat je zonnig en welgehumeurd naar je werk gaat. Je weet niet precies hoe het komt, maar op zo'n dag heb je echt zin om er wat van te maken. 
Op zo'n dag strand ik halverwege door een blokkade: Wegwerkzaamheden. Ik moet een roteind omrijden maar ik laat mijn humeur er niet door verpesten. Zingend draai ik door bochtjes over onbekende weggetjes, de gele bordjes van de omleiding volgend. 
Ik passeer plekjes waar ik normaal nooit langs kom, zoals een grote kinderboerderij. Ik zie hangbuikzwijntjes, geiten en paarden, een matineuze vader met een kindje in een wandelwagen. Hij wijst: Kijk, een paardje, kijk een varkentje. Leuk. 
Nog leuker is het als er over de stoep een club ganzen aan komt waggelen.Wel een stuk of dertig. Ze aarzelen even aan de stoeprand, maar als ze zien dat ik stop, hobbelen ze de weg op. Schuddend met hun staartveren gaan ze gakkend richting vijver. Ik geniet van de gratis voorstelling. 
Maar dan verschijnt achter me een auto, een rode Golf met een kapotte uitlaat die een knallend geluid maakt. Achter het stuur zit een dikke man die een getatoeëerde arm uit zijn raam laat hangen. Routineus stuurt hij vliegensvlug om mij heen en rijdt dwars door de troep ganzen. Ik ben ontzet. 
"Klootzak!" gil ik, maar hij is de bocht al om…..  

De mist is opgetrokken. 
Over het meer opent zich langzaam een vergezicht met velden van donkere stippen op de golfjes. Hoge fluittonen maken het eenvoudig om op deze afstand de stipjes als smienten te herkennen. 
Het schelpenpad over het dijkje is glad en zompig door de overvloedige regens, en over het water strijkt een koude wind, die je diep in je kraag laat duiken van je gevoerde jas. Ja, het is immers december. Hoe anders dan in de zomermaanden wanneer het soms zo druk is met fietsers en wandelaars dat het moeilijk wordt elkaar ongehinderd te passeren op het smalle schelpenlint. 

Nu is het stil. Echt stil? Nee niet helemaal, vanuit de verte waait ons nog grommend motorgeluid tegemoet, een kruisertje onderweg van Sneek naar de Heerenzijl, maar verder geen bootjes in zicht. Je bent méér buiten dan 's zomers wanneer het geronk en getuf van honderden pleziervaarders voor een niet aflatend motorisch achtergrondlawaai zorgt, nu hóór je de stilte van de natuur. In de ondergroei van een elzenbosje de tikkende geluiden van een roodborstje, dat hier zijn winterterritorium heeft afgebakend. Door de grillige takken en twijgen van de elzen, behangen met ontelbare zaadproppen, hoor je hoe de wind zachtjes suist. De knoestige, weer en wind geteisterde, vormen tekenen zich zwart af tegen de onwerkelijk zachte pastelblauwe hemel. 
Echt winter is het nog niet, in de dijkglooiing tonen verse zwarte hopen dat de mol nog flink zijn handjes laat wapperen. Op een veld van maïsstoppels ziet het grijs en wit van de zilvermeeuwen. De boer heeft vast en zeker een paar droge dagen benut om mest uit te rijden. Als de injectors het land verstoren haasten de wormen en andere bodemdiertjes zich naar de oppervlakte. De zilvermeeuwen weten dat, de kokmeeuwen ook. 
Net zoals ze al heel lang geleden hebben ontdekt dat in de weide, als je stevig op het gras stampt, de regenwormen omhoog komen! Let maar eens op hoe ze trappelen. 

Dán wordt de lucht vervuld door het roepen van ganzen. Boven Terkaple zwermen ze in slordige troepen kris kras door de lucht, hun stemmen klinken ver door de stilte. Dalend beschrijven ze grote bogen, hun lage stemmen klinken luidruchtig. Brandganzen herken ik, één troep vliegt over me heen en keert boven het meer met een bocht weer om; ze kijken niet op een paar kilometers méér of minder, deze jongens en meisjes. In de weilanden tussen Goingaryp en Terkaple grazen er vele honderden, er vliegen nu en dan groepjes weg en er komen weer andere aan. 
Om dichterbij de ganzen te komen neem ik bij de boerderij de toegangsweg, die door de weiden naar de hoofdweg voert. Daar komt zelden verkeer langs. Rechts een veertigtal schapen, ze houden op met grazen. Op mijn nadering kijken de koppies me nieuwsgierig aan. Terwijl ik voorbij loop volgen ze me allemaal met hun blik.alsof al die schapenkopjes met touwtjes aan elkaar vast zitten. 
Een kleine groep ganzen staat dichtbij in het weiland links, daarachter een enorme troep, allemaal aan de maaltijd. Dat voorste troepje lijkt wat slanker en lichter gebouwd, ze zijn alert, alle halzen steken gestrekt omhoog. Ik twijfel niet, kleine rietganzen zijn het, met donkere bijna zwarte koppen. Veel schuwer dan de grotere ganzen, ik hoop maar dat ik ze niet verstoor… Helaas, op een onzichtbaar teken verheft een dozijn ganzen zich in de lucht en vliegt weg. De grote troep, 't blijken kolganzen te zijn, die beginnen van me weg te waggelen, maar vliegen niet op. 

Mensen, het is prachtig in Friesland, kom maar in alle rust kijken en genieten. Maar als je een 4x4 fanaat bent of graag op een Japans raceijzer scheurt: blijf weg! 
Dan blijft er tot in lengte van dagen nog volop te genieten. 

John Zwart -  05/12/2004. 

het mooiste vogeltje dat ik ooit van zo dichtbij gezien heb 

© Hetty Mulder 

Maar er zijn wel negentig jaren verstreken sinds hij die respectabele tocht maakte, waarbij hij in alle rust over de kruin of onderlangs de zuiderzeedijk wandelde, zonder iets anders dan een enkele boerenwagen of fietser tegen te komen. 
Intussen telt ons land bijna drie keer zoveel inwoners als toen, met allemaal veel meer vrije tijd en misschien wel 50 keer zoveel auto's. De smalle weg onderlangs de kronkelende vroegere zeedijk wordt nu intensief bereden, vooral tijdens het weekeinde. Soms onverantwoord hard, waarbij motorclubs de meeste hinder veroorzaken.
Buitendijks zijn er hier en daar smalle strandjes, waar Jac Thijsse de scholeksters en tureluurs zag, die langs de waterlijn bij de beschoeiing naar voedsel zochten, nu zijn zulke leuke kleine plekjes bezet door zonaanbidders. 
Gewoon langs het pad op de kruin van de dijk is het op zulke drukke weekenddagen ook niet prettig voor natuurliefhebbers. Rechtgeaarde ontspannen toerfietsers verstoren niet erg, maar de rage om op mountainbikes en racefietsen over dit dijkpaadje te slalommen is rust- en natuurvijandig.
Vele binnendijkse meertjes zijn overgebleven na oude dijkdoorbraken van vóór 1932 (Afsluitdijk), hier en daar zijn er kleine droge plekjes met uitzicht over het water, sommige gerieflijk voorzien van picknicktafels. Maar daar hebben overal sportvissers met groene koepeltentjes hun nederzettingen opgebouwd. 

De aalscholvers van de kolonies in het Naardermeer en de Oostvaardersplassen
 kunnen we geregeld zien vissen op het Markermeer.

Dat het seizoen al verstreken raakt toonden de oranje lijsterbessen onmiskenbaar. De sleedoorn droeg ook bessen, nog groen maar al met een blauwe zweem, ook voedsel voor de trekkende spreeuwen en lijsterachtigen. Behalve de 'rietsigaren' was er nog veel bloei in 't riet: roze bloempjes van het harig wilgenroosje, witte kelkjes van de haagwinde en veel roodroze trossen van de grote balsemien. Het waterhoentje hoorden we nog steeds, maar het trok zich allengs dieper in de rietkraag terug. 
Wat verder uit de oever zwom een paartje knobbelzwanen met jongen. Nog jonge diertjes, in pluizig grijs gekleed. Die familie bleef wat op afstand. 

Plotseling klonk druk vogelrumoer in de bosjes, contactroepjes, 't moesten mezen zijn naar het geluid en een grote groep ook. De eksters reageerden er niet op, zagen er geen concurrenten in. Het mezentroepje voelde zich al gauw veilig en liet zich voortdurend zien, vlak voor onze neus. Jonge staartmezen waren het, de staartveren nog niet zo opvallend lang uitgegroeid als bij tweedejaars vogels. Ze misten ook nog de roze gloed over borst- en buikveren, maar wel prachtig zwart-wit getekend. Toonden zich echte acrobaten in het dichte struikgewas. 
Een hele tijd waanden we ons weer als in de jaren van Thijsse, we sloegen geen acht op het geluid van de vele voorbijrijdende auto's achter de dijk.
En opeens waren alle mezen als bij toverslag weg… een grote niet-aangelijnde boxer stormde de dijk af, vlak langs ons heen naar het water. Ach, we waren toch al van plan weg te gaan. 

Op de terugweg kregen we nog een grote troep grauwe ganzen te zien, grazend op een weiland en een groepje volwassen knobbelzwanen was na een lange aanloop net losgekomen uit het water. Ze scheerden laag over de dijk en kwamen met indrukwekkend geluid van hun sterke vleugelslag vlak over ons hoofd zodat het leek alsof we ze konden aanraken. 
De zon daalde boven het Waterland en zette de hele westelijke horizon in een oranjerode brand die langzaam uitgloeide van vermiljoenrood naar paars. Het einde van een heerlijke dag, daarna kun je er weer een poosje tegen. Tegen minder mooie dingen van de dag.
En ik verheugde me alweer op de kuifeendjes, de brilduikertjes, de toppereendjes, de smienten en alle ganzensoorten die allemaal in aantocht zijn! 

© John Zwart - 10 oktober 2004

Terwijl ik eens alleen door een populierenbosje in de duinen liep werd het slaaptijd voor de kauwen: ineens daalde een hele troep tussen de takken. Honderden kauwtjes omringden mij: ik rook ze, ik voelde een zuchtje van hun vleugelslag en overal was hun geluid. Ik werd zo klein als Erik in Bomans' Klein Insectenboek, of eigenlijk als een kauw en graag was ik met ze op stok gegaan. Maar zover gaat je vermomming niet. Het was een gelukkig moment, ineens ben je geen gevaarlijk mens meer, maar ben je schijnbaar opgegaan in de kauwenwereld. Ik onderdrukte de neiging om hard 'kau' te roepen, want dan werd ik door de verkeerde intonatie vast als vreemdeling herkend. 

Kauwtjes zijn heel alert en hebben een parmantige manier van stappen 

Onlangs moest ik enige tijd in het ziekenhuis doorbrengen, op de vierde verdieping. 's Avonds kon ik ver achter Schiphol de zon achter de kim zien zakken. En dan kwamen de kauwen. Telkens kwam een klein groepje aanvliegen uit verschillende richtingen van de stad, zich haastend om zich bij hun soortgenoten te voegen. Door een groot raam kon ik de troep joelend voorbij zien komen. Steeds meer groepjes sloten zich aan en ik telde er zeker wel zo'n vijfhonderd, misschien wel duizend… Op gelijke hoogte kun je allerlei details zien: ik zag duidelijk hoe ze, zelfs in de grote troep, in paartjes vlogen, telkens twee dichtbij of achter elkaar. Als bij afspraak liet een paartje zich soms ineens door de wolk van soortgenoten naar beneden vallen en kwam onderaan te voorschijn, maakte samen wat buitelingen en voegde zich verderop via een grote bocht weer bij de overigen. Het was een adembenemend spel. Telkens wendden ze allemaal de steven en vlogen dan tegelijk de andere kant op. Geregeld waren er afspraakjes van een paartje, dat eens even een ommetje ging maken. 
In 'Hans de Torenkraai' (Verkade – 1935) lees ik: "Dan gaat het wonder gebeuren. Als maken zij zich gereed ten dans, zoo voegen zich de paren bij elkaar; elk mannetje met zijn gaaike en nadien blijven deze bij elkander (…) Des avonds, als de lengende stralen een roodkoperen licht werpen (…) begint het vliegspel der kauwtjes. Zij zwenken en keren over het ruischende bosch en vervullen de lucht met hun blijde kreten." 
Even plotseling als de groep gekomen was, verdween hij. Als de zon achter de horizon verdween, zetten de kauwen koers naar hun slaapplaats onder de rook van Amsterdam. Elke avond was het een heerlijk schouwspel. Niks geen ziekenhuis, maar ruimte-blijheid-vrijheid, door al die vogels die zich de volgende dag weer over de stad zouden verspreiden, op zoek naar hun dagelijkse kostje. 

© Hilde van der Stelt-Strijbos 
september 2004

Het is opeens alweer warm, maar de stevige wind over de Oostvaardersplassen zorgt voor verkoeling. 
Het uitzicht over het open gebied is als altijd mooi en rustgevend. In een poel vlakbij houden grauwe ganzen zich bezig met het poetsen van hun veren en wrijven tegen de jeuk die het aangroeien van hun nieuwe slagpennen hen tijdens de rui bezorgt. 
Gelukkig dat het nu niet zo lang heet en droog  is geweest als verleden jaar. Toen was die hele poel uitgedroogd, vertelt mijn metgezel op deze wandeling. Wáár zouden die ganzen dan een veilig verblijf moeten zoeken.. immers voorlopig zijn ze nog niet tot vliegen in staat. 

Uit een bossage langs het water klinkt de roep van de sperwer. 
De bosrand die het gebied begrenst is aanzienlijk verlengd, door nieuw beheer. Er werden flinke 'happen' uit gekapt zodat er een kartelig overgangsgebied is ontstaan. 
Bosranden vormen een aantrekkelijke biotoop voor vlinders en kleine zangvogels, daar mogen we er dus steeds meer van gaan verwachten. 
Terwijl we over het betonpad lopen zien we voortdurend koolwitjes dartelen. Het koude voorjaar en de laat invallende hoogzomer hebben ervoor gezorgd dat er overal nog maar weinig vlinders zijn dit seizoen. Onze verwachtingen zijn dan ook niet hoog gespannen als we het pad inlopen dat zich door de bosrand slingert. Tussen de bomen groeit nog altijd veel grote brandnetel en akkerdistel. 
Uit het gras langs het pad vliegt het hooibeestje (coenonympha pamphilus) op.  De volgende vlinder die zich vertoont is de kleine vos (aglais urticae), het diertje zoekt voedsel op de bloemen van de grote brandnetel. En plotseling strijkt er een prachtig diepzwart met feloranje atalanta (vanessa atalanta) neer, óók al precies volgens het boekje op een bloeiende akkerdistel, al is deze trekvlinder een even groot liefhebber van het koninginnekruid.
Twee kleinere vlinders zien we, die bij nadere studie op naam gebracht kunnen worden als de bosparelmoervlinder (melitaea athalia), tóch nog een 'rode lijstsoort'! Die moeten door de warme winden vanuit het zuidoosten zijn aangevoerd. 

Weinig vogels, maar wel een mooie wandeling met heel leuke vlinderwaarnemingen! 

© Hetty Mulder. 
28 augustus 2004 

Warm is het, maar er staat veel groen achter in de tuin, die daar afhelt naar het water. 
Daar is dus het beste plekje deze hoogzomer, op een verscholen bankje. 
De oeverbeplanting heeft zich goed ontwikkeld. Niet alles heeft zich kunnen handhaven, maar lisdodde, wolfsklauw, wilgenroosje, gele lis, groot hoefblad, egelskop en smeerwortel, dat alles bij elkaar zijn toch heel wat soorten. Ze staan er mooi bij. 
In de achtertuin heeft dit voorjaar een paartje pimpelmezen hun broed grootgebracht ondanks de buurkatten. Tussen het oevergroen leert een eendenmoeder haar eendenpullen grondelen. 

Ik zit stil op het bankje. De pimpelmezenfamilie keert elke middag weer een poosje terug naar hun oude stekje. Tussen de dichte pruiken van de knotwilgen scharrelen de meesjes naar insecten, blijven daarbij door hun contactroepjes als gezin bij elkaar. 
Er landt een oeverlibel op mijn knie. Laat zich roerloos bekijken, mijn knie is uitgekozen als uitkijkpost. Nu en dan vliegt hij of zij flitsend weg in achtervolging van een voorbij vliegende mug, die zich redt door tussen de gebogen bladeren van de gele lis te verdwijnen. 
Telkens keert de oeverlibel terug op hetzelfde plekje. 
Dan is het raak. Een kleine bromvlieg wordt gegrepen. Als de libel landt blijken de vleugeltjes, die blijkbaar niet lekker smaken of niet voedzaam zijn, al afgeknipt. Hij scheidt de kop met borststuk van het achterlijf. Dan zie ik hoe het diertje na elkaar één insectendeel oppakt met het linker voorpootje en langzaam oppeuzelt, als was het een appeltje. 
De meesjes fladderen in snelle vaart over mijn hoofd en wég is ook de libel. 

Ik kan vrouwtjes en mannetjes van de libellen niet goed van elkaar onderscheiden. Maar de libellen zelf kunnen dat uitstekend. Even later vliegt een 'tandem' als een paringswiel boven de bladzijden van mijn tijdschrift. Dezelfde die vanaf mijn knie had gejaagd? 
Op maar enkele meters van mij af varen vletjes en opblaasboten met ronkende en stinkende motoren vrijwel zonder onderbreking voorbij. De mensen erin schreeuwen om elkaars ongetwijfeld belangwekkende conversatie te kunnen verstaan. 
Wat jammer voor ze, dat ze niets hebben gehoord en gezien. 

© John Zwart.   Natuurgids IVN - 11 augustus 2004 

Tijdens een uitstapje - waaruit dit jaar mijn vakantie in hoofdzaak bestaat -  doorkruiste ik een stukje Nederland waarin landbouw en recreatie het samen moeten vinden, zoals in zoveel streken. Jaarlijks staken in ons land duizenden boeren hun bedrijf. Het hoofd in de schoot voor steeds moeilijker te financieren schaalvergroting en investeringen. Zonder dat het veel aandacht trok speelde dit al heel lang, gezinnen ondergingen vaak schrijnende tijden als familiebedrijven, opgebouwd door vele opvolgende generaties, als sneeuw in de zon waren weggesmolten en de opbrengst bij veiling hooguit de lopende schulden vermocht af te lossen. Lees Geert Mak er maar op na. (Hoe God verdween uit Jorwerd) 
Tegenwoordig is het tempo nog sneller maar is het vaak crisis in rijkdom. Misschien is het bedrijf als zodanig geen euro meer waard, maar de omliggende landerijen vertegenwoordigen miljoenenkapitalen. Nú zijn er dus boeren die met een knagend geweten jegens voorvaderen hun laatste levensdagen in miljonairsweelde doorbrengen, nadat ze hun land doorverkochten voor natuur- of recreatiebestemmingen. 
Ik bezocht een boer in ruste die een klein stuk weiland aan de overkant van de weg behield. Hij wil voeling houden met zijn oude leven, maar zonder stress. Houdt als hobby nog een aantal koeien, van het Lakenvelder ras, die al een even ontspannen leven mogen leiden als de boer. Samen met dit voorjaar geboren kalveren leven ze als een kleine kudde. De kalveren zoeken af en toe hun moeder op die ze geduldig laat drinken. Het valt me op dat deze koeien, die met eigen nakomelingen weiden, kleine strakke uiers hebben. 'Mooie meiden' zijn het. De koeien die ik onlangs in de grote loopstallen van een superbedrijf zag, hebben stuk voor stuk gigantisch vergrote uiers en moeten regelmatig gecontroleerd worden op ontstekingen of verwondingen van de spenen. 
De productie van ons melkvee is de afgelopen 50 jaar opgejaagd tot het vijf- tot tienvoudige. Computers waken over gezondheidstoestand van de dieren, nemen periodiek bloedmonsters. Het bedrijfsmiddel moet optimaal functioneren,  maar als we het dier zouden vragen: hoe denkt zij, gezonde topproductiekoe, over 'dierenwelzijn'? 

Zo'n vreedzaam tafereel als die koeien met hun kalveren in de weide aan de bosrand laat ons weer met ons gevoel naar de dieren kijken, zoals ook in het stukje van Netty van Lookeren. 
Misschien moet de melkproductie maar plaatsvinden in die landen van de EU waar het op extensieve wijze kan gebeuren zodat dit zachtaardige dier waaraan we zoveel te danken hebben niet binnen een tijdsbestek van enkele jaren 'versleten' naar de slachtbank hoeft.

© Redactie Hernehim Natuur - juli 2004.   Link Lekker Dier  

Een prachtige dag in de voorzomer. Het groen nog fris en onbestoft, de vroege bloei van kastanjes, lelietjes van dalen, rododendrons in vele kleuren. 
Het gras is sappig, de koeien genieten, ze zijn weer buiten. Hé, een zwanenfamilie. Vader kijkt wantrouwig op. Hij beschermt zijn vrouw en het grijs pluchen viertal. 
En dan, recht voor me, een groepje koeien. Ligt daar... ja, inderdaad tussen de koeienkoppen druk bezig met likken, zie ik iets kleins, iets zwart-wits. Een kopje dat zich opheft. Dan tussen al die poten door twee kleine, magere achterbeentjes. Zo dun, zo broos. Moeders – wie is de moeder? – stoppen hun snuit onder het achterlijfje. Kom, omhoog. 
Ik twijfel wie echt de moeder is en besluit dat het die zwarte met weinig wit moet zijn. Zij lijkt nog het meest mee te voelen met het kind dat wil leven, op vier poten wil lopen. 
Ik hoor motorgeluid en zie een kleine tractor met aanhangertje dwars over het hobbelige land op de groep toe rijden. Een flinke meid stapt af, duwt de grote lijven opzij. Het boerinnetje helpt het kalfje overeind. Het diertje laat zich het wagentje voorzien van een laag stro induwen. Het ploft neer en de deurtjes gaan dicht. 

Een luid geloei klinkt over het weiland. Vier, vijf lijven verdringen zich om het karretje. Doelbewust klimt het parmantige meisje weer op de tractor, trekt op en gaat op weg naar de stal in de verte. 
Vijf koeien, de zwarte voorop, er achteraan. Ze hollen, ze draven, ook die moeder die het niet lang volhoudt. Ze blijft tenslotte achteraan sukkelen, maar de medemoeders laten het niet afweten. Voor de stal stopt de tractor, vier koeien verdringen zich om het opgesloten kalfje en het geloei is niet van de lucht. 

© Netty van Lookeren Campagne – Laren. 

Een mooie meidag. 
We rijden vanuit de tunnel over de A8 richting A7. Niet in de file, maar het is wel druk en eigenlijk rijden we allemaal net iets te hard. In de bocht waar we over twee stroken rechts afbuigen, geeft de linkerbaan nog even flink gas bij om het eerste te kunnen invoegen. 
Een grote wagen hangt dicht achter zijn voorganger. Dan gebeurt het. 
In luttele seconden, maar onze hersens hebben het geregistreerd. Zoals we beeldje voor beeldje in slowmotion een tv-beeld kunnen herhalen. De bestuurder van de voorste auto op de linkerstrook laat zijn gas los. De bumperklever erachter schrikt, remt… een kort snerpend geluid, een blauwe wolk van schroeiend rubber. 
En dan breekt daarachter een bruine vogel los uit het groen. Loopt dwars de weg op, met in 't kielzog een warrelende wolk als dorre herfstblaadjes. De eend probeert de vloedgolf aanstormende auto's te trotseren naar de veilige overkant. Een ongelijke strijd tussen grommende monsters en driftig achter de moeder aan dribbelende kuikenpootjes, al bij voorbaat verloren. Bij de middenstreep dringt het hopeloze door, vlak vóór ons verheft de moedervogel zich, schampt langs onze achterruit. 
We hebben óveral ogen: in de spiegel zien we dat de eend nog dóórvliegt, met luttele centimeters de hoogte haalt om de auto achter ons te ontspringen. Tegelijk zien we vóór ons één, twee, drie auto's hun sporen door het kleuterklasje slaan. Een páár halen het. 
Zullen ze hun moeder terugvinden of gaan ze straks zoekend opnieuw over het asfalt rondscharrelen? 

Het was maar een gewone wilde eend. Zelfs natuurliefhebbers zeggen vaak: "daar zijn er zàt van". Maar is dat dan niet zo met mensen? Wij waren behoorlijk aangeslagen door het gebeuren en eigenlijk ben ik daar blij om… Zodra we onze schouders erover ophalen is het beroerd met ons gesteld. 

© Niesje de Jonge 

Op de eerste warme lentedag haast ik mij naar de plassen. Na een lange koude winter is nu de tijd weer gekomen dat het mogelijk is er een uurtje te blijven zitten. Ik neem plaats op het bruggetje, uit de wind, met mijn rug tegen de leuning. Lunch en tekenspulletjes om mij heen, Grand Café en plein air. 
De zon voelt weldadig warm. Een pracht gelegenheid voor de eerste schets in mijn nieuwe dummy, deze heeft een warmrode kaft. 
De stapel volgeschetste boekjes groeit gestaag. Ieder exemplaar een document, een geschiedenisboekje van een lange of kortere periode. Om een nieuw onberispelijk boekje te beginnen heb ik altijd wat moed nodig. Net als vroeger op school met een nieuw schrift; dan, tegen de tijd dat m'n schetsboek bijna vol is en meegesjouwd werd van hot naar her word ik een beetje bang het op een of andere manier kwijt te raken: gevoelsmatig is de waarde met iedere schets gestegen. 

Mijn oog valt op een dood spitsmuisje, nog helemaal gaaf, in het gras naast de brug. Gepakt en weer verloren door een roofvogel denk ik. Voorzichtig neem ik hem op en leg hem voor me neer, eerst op z'n buik later op z'n ruggetje - that's life - vereeuwigd in mijn rode schetsboek. Zielig maar ook heel mooi. 
Vervolgens "doe" ik nog wat riet, rechtop, platgewaaid, lichtgeel of de vers-groene uitlopers, vlokken pluis van de laatste verwaaide sigaren, op zich weer een heel verhaal. 
Plots kolkt het water zo hevig dat ik er van schrik, het zijn paaiende karpers, oergeweld, hun glimmende ruggen komen ver boven het water uit. Mijn hand houdt stil, geboeid volg ik het intiem tumult en vergeet de rest van de omgeving. 

© Hetty Mulder 

Hernehim Cultuur en Natuurpagina's
Naar Hernehim Cultuur