Hernehim Natuurpagina's
Actueel Natuurbeleving 

Lucebert.     

Artikel - acties - excursies 
Natuurbeleving -  impressies 
Gifkikker - column 

© John Zwart - 21 januari 2008 

Olterterp, 28 november 2007            

De winter nadert en deelt al plaagstootjes uit, een interessante tijd om eens te kijken hoe de natuur daar op reageert. Op zondag 9 december kunnen er belangstellenden met gids John Zwart van It Fryske Gea op verkenning gaan door het Natuurgebied Ketliker Skar bij Katlijk, ten zuidoosten van Heerenveen. 
De excursie start om 10.30 uur en duurt ongeveer anderhalf uur. 
Opgave voor de excursie kan tot vrijdag 7 december 12.30 uur via het kantoor It Fryske Gea, tel. (0512) 381448 of via internet www.itfryskegea.nl. Voor leden is deelname gratis op vertoon van de ledenpas, niet-leden betalen € 2,50 en kinderen tot 12 jaar € 1,- per persoon. 
Houd er rekening mee dat het op een deel van de route nat kan zijn, daarvoor geschikt en liefst stevig schoeisel, eventueel laarzen, wordt aanbevolen. Honden, ook aangelijnde honden, kunnen helaas niet mee. 

Overwinteringstrategieën 
Planten en dieren hebben zo hun eigen manieren om de winter door te komen. Planten zullen zich ter plekke moeten aanpassen aan koude omstandigheden, de meeste dieren ook. Maar sommige dieren trekken weg naar warmere streken, denk maar aan vogels. Er zijn echter ook vogelsoorten die juist in ons land overwinteren omdat het hier een stuk warmer is dan in hun broedgebied in het hoge noorden van Europa. 
Als je niet weg kunt trekken, moet je oplossingen bedenken om de winter door te komen. De soorten die blijven hebben handige ‘trucjes’ om vorst, vocht en storm te overleven, aangepast aan de groei- of leefplek. Op het eerste gezicht lijkt het Ketliker Skar in deze tijd van het jaar uitgestorven, maar schijn bedriegt. Tijdens een tocht door het Ketliker Skar zal het duidelijk worden dat het er barst van het leven. 

It Fryske Gea - Het Fries Landschap. 

Op zulke momenten weet ik het zeker: hoveniers zijn een bevoorrechte klasse, zij staan boven de wet. Net als Schiphol. Iedereen die op een bromfiets rijdt die niet bromt maar knettert mag hem inleveren bij de eerstvolgende verkeerscontrole. Wie zijn tv of radio een streepje te hard heeft staan krijgt de wijkagent aan de deur. Maar hoveniers mogen hun geluidsgolven onbekommerd tot tsunami-achtige proporties opzwepen. 
De gewone burger moet naar binnen vluchten en ramen en deuren gesloten houden, zoals voorgeschreven bij elke andere ramp. 

Tolerant als ik ben kan ik voor de gemotoriseerde grasmaaier en heggenschaar nog enig begrip opbrengen. Het valt immers niet mee om dit werk dag in dag uit met de hand te doen. Maar de bladblazer moet vernietigd worden, verdelgd, uitgeroeid, afgebroken tot op moleculair niveau. Hij is bijkans de meest groteske uitvinding aller tijden. Het ding produceert een hoeveelheid trommelvlies teisterende herrie die omgekeerd evenredig is aan de miezerige hoeveelheid uitgeblazen lucht. Daar loop je echt ernstig mee voor lul. 
Met stoffer en blik ben je sneller klaar. De bladblazer is de risee van onze technische vooruitgang. Hij verplaatst de blaadjes een zielig metertje verderop, terwijl achter zijn rug om een klein zuchtje zomerwind ze weer netjes teruglegt. 

Gelukkig, na enkele uren zijn de hoveniers eindelijk vertrokken, welgemoed op weg om een andere wijk te gaan terroriseren. Maar wat zie ik bij de Aldi: bladblazers in de aanbieding, een chinees stuk onding voor een belachelijk lage prijs. Vast iets voor de buurman. 

Bewerkte column van © Arnoud de Jong 

Ik moest denken aan een reportage uit Kenya, onlangs. Een olifantenkoe beviel van een doodgeboren baby. De moeder bleef de olifantenbaby eindeloos voorzichtig duwen in een poging haar kind op de benen te krijgen. Onvermoeibaar stimuleerde zij het zachtjes, het leek wel teder, met haar slurf. Drie dagen en drie nachten lang. Toen draaide zij zich om en volgde de kudde. 

We praten van instinct, van inprentgedrag. Wat weten wij van het gevoelsleven van dieren? Ongetwijfeld ánders dan dat van ons, maar daarmee niet minder van belang voor hun welzijn. Wel eens geluisterd naar de geluiden uit een veetransport met kalveren of lammeren? Ik hoor het als roepen om hun moeder, sentimenteel? Denk eens aan die olifant in Kenya en dat schaap op die Friese bosweide. 

© John Zwart 
    24 februari 2007 

Voetnoot: 25% van de populatie van de Afrikaanse olifant is in de afgelopen jaren gedood ondanks hun beschermde status. Door het toedoen van ivoorstropers die hun lugubere buit voor $ 750,- per kilogram verkopen aan gewetenloze Chinese handelaars.  

Ik tuurde omhoog en speurde de hemel af. Op een kleine honderd meter hoogte zag ik een 
donker silhouet in glijvlucht, die dàn weer een paar trage, krachtige slagen maakte. Met de kijker zag ik zijn indrukwekkende donkere vleugels die met gespreide uitgestoken handpennen bijna rechthoekig van vorm waren. De hals en kop waren lichter van kleur en de staartpennen een heldere spierwitte waaier. 
Onwillekeurig kwamen stereotiepe woorden bij me op: indrukwekkend, majestueus, maar geen van die woorden zijn in staat de vlucht van deze vogel te beschrijven. Tegen de wind van noordoost naar zuidwest schijnbaar moeiteloos vliegend. Drie krachtige slagen, dan 15 a 20 meter uitzwevend in glijvlucht, dan weer drie slagen enzovoort. 
Volgens mijn vogelgids moet het een Russische doortrekker zijn geweest, die mogelijk een tussenstop in de Oostvaardersplassen als eerste reisdoel had. De zeearend! 
‘Moet ik dit melden?’ ging er door mijn hoofd… En ik zag een visioen van honderden auto’s met mannen in groene jassen gewapend met telescopen en camera’s met telelenzen, racend door heel Nederland, allen begerig om dit dier voor de lens te krijgen. 
Niet melden dus, tot vandaag, nu hij allang weer verder is getrokken.

© John Zwart 
    14 november 2006 

Bij het planten van een aantal rozen - enkele jaren geleden al - moet er wat zaad van de grote teunisbloem in mijn voortuin zijn terechtgekomen. Het is gekiemd en kwam overvloedig op, tussen de rozen. Met wrede hand heb ik het meeste gewied, een paar aan de buitenrand mochten blijven staan. In de volgende jaren vluchtten ze naar vergeten hoekjes. Tussen de stenen langs de kant van het pad, naar allerlei plekjes waar de eerstejaars rozetten niet onmiddellijk opvallen.
Ik ben niet zo’n liefhebber van alles keurig geknipt en aangeharkt en daarmee proberen ze zich ook tussen de stoeptegels van het voetpad te vestigen. Om de buurt niet te frustreren haal ik ze daar regelmatig weg, hoewel ik van mening ben dat een voetpad dat gebruikt wordt vanzelf “onkruidvrij” blijft - en zo niet: hoort het eigenlijk weer afgestaan te worden aan de natuur. En zo is het loopje van de straat naar mijn voordeur ’s zomers altijd omzoomd met teunisbloemen. 

De bloem van de teunisbloem is als een ééndagsvlinder. Ik moet eigenlijk zeggen een éénnachtsvlinder want de teunisbloem is een nachtbloeier. En elke avond ontluiken er nieuwe bloemen die in de loop van de volgende dag weer verwelken. 
Het is niet alleen die bijzonder opvallend felgele en korte bloei die me associeert met de vlinders. De bloem zèlf, die in de nachtelijke uren door nachtvlinders wordt bezocht, is óók als een vlinder. 
Kwart over tien die avond houd ik een plant in het oog. Boven twee verwelkte bloemen van het voorgaande etmaal zijn er twee knoppen die zich nu gereedmaken voor de nachtelijke ontmoeting met hun vrij rondvliegende ‘soortgenoten’. In knop is de bloem als in een parapluhoesje opgeborgen binnen vier met elkaar vergroeide schutblaadjes. Daar binnen is intussen een fascinerend proces aan de gang dat, als je het gadeslaat, veel weg heeft van de geboorte van een vlinder uit de pop. De bloemknop staat onder druk, vanaf het steeltje ontstaan er vier kleine scheurtjes waar doorheen het helder geel van de vier kelkblaadjes al is te zien. Verder en breder scheurt de omhulling vaneen, dan komen de schutblaadjes los, de bloemkelk - nog samengerold - bevrijd. De stempel steekt al tevoorschijn. Dan buigen de schutblaadjes zich snel achterwaarts terwijl op hetzelfde moment de vier tere kelkblaadjes zich - net als de vleugels van een vlinder - oppompen en ontvouwen. De bloem ontplooit zich in volle glorie met een bijna hoorbare plof. 

Het is kwart voor elf en bijna geheel donker, maar de teunisbloem lijkt zijn eigen heldere gele licht uit te stralen. Geritsel tussen de rozen: een egel drentelt rustig voor mijn voeten langs naar de overkant van het pad. Blijkbaar is mijn roerloze gestalte één met de natuur. 

© John Zwart   
    6 juli 2006 

Hernehim Cultuur en Natuurpagina's
Naar Hernehim Cultuur