proza-gasten

Hernehim pagina proza	^Hernehim
Boeiend om te bezoeken. Vrij en onafhankelijk. © HC 2001-2009	Redactie: John Zwart Bijgestaan door: Anneke Wasscher Voor vorm en beeld Monica Boschman en Anke Labrie
	Laatst bijgewerkt: 30.07.2010

Op deze pagina verschijnen de verslagen van literaire evenementen en
bijzondere presentaties, zowel als recensies door de Hernehim redactie.
Ook proza met het karakter van verhalen vinden hier een plek - dit geldt dus
niet voor proza die meer als column of cursief gekarakteriseerd kan worden,
daarvoor is de Blog en proza pagina bestemd.

Ook deze pagina staat open voor proza van inzenders
Dit kunnen dus korte verhalen of impressies zijn die hier passend zijn.

Voor vragen betreffende openbaarheid van de site manier van inzenden etc.
op FAQ zijn de antwoorden te vinden
inzendingen voor deze pagina (geen bijlagen)

HOME

Nieuws

Blog en proza

Themapoëzie

Vrije poëzie

Vertaalproject

Proza

Activiteiten
Over schrijvers

Archief

Contact

De 13e editie van het Poëziefestival "Dichters in de Prinsentuin" Groningen Stad - 28-30 juli 2010 - Impressieverslag van Anneke Wasscher en John Zwart

Het is vandaag 28 juli en ik ben op weg naar Groningen voor de openingsavond
van dat jaarlijkse festival dat zo langzamerhand al een wijdverbreide reputatie
begint te verwerven.
Voorgaande jaren vond die aftrap meestal plaats in Jazzcafé De Spieghel, maar
nu heeft de organisatie de blik op "de Puddingfabriek" laten vallen. Een jaren
dertig ex-industrieel complex waar ik eerder al eens de presentatie door uitgeverij
Passage van de bundel "Bronwater" van Diana Ozon meemaakte - het gebouw
kreeg een nieuwe functie als congres- en zalencentrum.

Als thema voor 2010 heeft de Prinsentuin "Poëzie als dagelijks brood" gekozen
en het ziet er inderdaad naar uit of de mensen vanuit elke uithoek er opaf komen
als hongerig volk naar de uitdeling van poëtische spijzen. Ik arriveer eigenlijk veel
te vroeg, toch heerst er al een geanimeerde sfeer op het pleintje en rond de
entree. Käthy de Jong is er ook al vroeg bij, evenals Grietje Elzinga die altijd zo
keurig de "Hernehim Gedicht van de Maand" prijzen verzorgt.
"Zaal open" is de term die ik in het programma lees, maar die is blijkbaar niet van
toepassing want buiten zie ik een opstelling met podium, microfoons en regie
voor het geluid, een banner van "Wintertuin" - ook bij de "Prinsentuin" betrokken
kennelijk - en een beamer met projectiescherm.

De Puddingfabriek heeft een soort atrium met groene accenten rondom een
centrale grote plataan en boven ons hoofd hangen omgekeerde kelken die nog
het meest lijken op reusachtige witte puddingvormen, waarin later op de avond
gekleurde lampen zacht zullen gaan gloeien. Maar voorlopig schijnt nog volop
de zon.
"Gaat het hier buiten gebeuren?" vraag ik de mannen, druk bezig op het podium,
naar het voor de hand liggende antwoord. En ze hebben gelijk, waarom zou je
ook binnen gaan als het buiten een mooie zomeravond is, het is immers vanaf
de start een tuinfestival geweest.
Voor de aanvang lopen er heel wat dichters rond "in het wild".
Ik zie Nanne Nauta, die 't eerst zal optreden, Tsead Bruinja, de "aanstichter"
van dit alles dertien jaar geleden, die me onlangs weer verraste met een prachtig
"instantgedicht" als "dichter van de dag" op radio 1, Anneke Claus, de jonge
stadsdichter van Groningen. En natuurlijk zie ik ook heel wat deelnemers die
morgenmiddag of vrijdag in de Prinsentuin aan de Turfsingel optreden:
Frouke Arns, met bescheiden trots op haar Meanderprijs dit jaar, Koos Hagen,
Jolies Hey, Fieke Gosselaar, Jelou, Joost Baars, Delia Bremer, allemaal heel
bekende gezichten, ook voor mijn lezers denk ik.

Käthy de Jong (r) en Grietje Elzinga (l) zijn er ook al vroeg

Het gaat beginnen. Ik mis de gedreven, steevast in spierwit pak gestoken, Klaas
Knilles Hofstra. Een onbekende bebrilde presentator, enthousiast is hij wel: méér
dan tachtig dichters zullen er optreden over de komende dagen en de Kleine Uil
heeft de bundel waar ze allemaal met één gedicht in staan al klaar liggen, met de
openingskorting eraf slechts € 7,50. ISBN 978.90.77487.89.1
Ik had me al afgevraagd wat "flarf" toch wel kon zijn, het associeert mij met een
slecht dessert, zoiets als "haagse bluf", zoet schuim waarvan een grote hap een
verdwijntruc speelt in de mond. Maar in de poëzie is "flarf" iets heel anders: een
poëtisch spel op de computer.
1. Bedenk een zoekterm op Google,
2. Open het resultaat en kies een regel tekst,
3. Open een volgend resultaat en kies opnieuw een regel tekst, enz...
Zo bouw je een gedicht. Wie van absurdisme houdt slaagt gegarandeerd.
Nanne Nauta geeft een live-demonstratie waarin de logica doeltreffend wordt
verslagen: "Heeft iemand nog vragen?"
Na de snelle bloei van "slam" is een nieuwe dichtvorm geboren "flarf".
Onthoud die term!
Dan is "poetracks" aan de beurt. Daarmee volgt de synthese van poëzie en
muziek. De beamer wordt gestart en opvolgend vloeien de portretten van W.F.
Hermans, Harry Mulisch, Hugo Claus, Remco Campert enz. over het scherm,
terwijl "Chopwood" Odilio Girod zich met stem en synthesizer in de gedichten
verliest. Het gaat niet aan te zeggen: "het voegt een dimensie toe". De gedichten
vormen een bron voor nieuwe muzikale inspiratie. Odilio is het instrument om
daaraan vorm te geven, met geluid en lichaamstaal.

Een deel van het publiek in het atrium van de Puddingfabriek

Natuurlijk is er ook gewoon voordracht. De jonge Pim te Bokkel, die al mag
bogen op de Cees Buddinghprijs voor zijn debuutbundel, heeft al een nieuwe
bundel in de maak. Ik herinner mij een intrigerend gedicht over een waterdruppel.
Pim is zijn stijl trouw gebleven ook zijn recente poëzie blijft dichtbij met een
onverwachte wending. Als je hem hoort zou je willen vragen: "lees het nog een
keer", maar hij verkiest ons nadenkend achter te laten.
De andere dichter die zijn eigen teksten leest is Nyk de Vries, maar bij hem
is er alweer een toegevoegd aspect: hij geeft als een Bob Dylan accenten met
een mondharmonica ten beste en onderstreept het ritme van zijn gedichten met
klakkend handgeklap. Ik hoorde Nyk de Vries onlangs nog op Poetry International
waar hij optrad met zijn "Motorman" voor een volle schouwburgzaal. Er zitten
verschillende werkelijkheden in zijn gedichten en hij laat ons ernaar zoeken.

Het hoogtepunt van de avond voor mij is de Vlaming Tom Pintens, die de
gezongen poëzie uitwerkt met grandioos gitaarspel, onnavolgbaar in zijn variaties
en het publiek duidelijk enthousiast doet verlangen naar méér!
Maar de tijd spoedt voort.
Iedereen is gebleven voor "Roosbief" Roos Rebergen met haar "aarzelende"
zing-zeg-stijl, heel dynamisch telkens uitschietend met felle uithalen. Ze treedt
niet op met haar band, is hier gewoon als Roos zichzelf begeleidend op piano.
Ik hoorde haar eerder op het Festival Sunsation en in het Bimhuis in Amsterdam,
altijd met eigen werk, Nederlandstalig. Ze is volstrekt uniek en valt zeer in de
smaak van een jong publiek, dat hier in Groningen ook in groot aantal op "Poëzie
als dagelijks brood" is afgekomen. Ze willen eigenlijk een toegift, maar die krijgen
ze niet. Het is al na elf uur.

Het slot valt van een oprecht mooie avond.
De organisatie is tevreden, nog nooit eerder zoveel publiek voor een openings-
avond, prachtig weer voor een buitengebeuren bij het centrum van de stad -
dat er af en toe een passerende trein over de wissels snerpte hebben we voor
lief genomen.

John Zwart - voor Hernehim Cultuur 29 juli 2010

Een impressie van de donderdagmiddag uit de Prinsentuin

Vervolg van Anneke Wasscher

Misschien had ik de buienradar moeten raadplegen. Dan was ik er ook beter op
gekleed geweest deze middag. Er was ons droog weer voorspeld. Aangezien ik
nogal wantrouwig van aard ben en vaak merkte dat de weersvoorspellingen lang
niet altijd waarheidsgetrouw zijn, was ik toch toegerust met een paraplu. Een mini
weliswaar - en we moeten er ook nog eens met zijn tweeën onder, mijn poëzie-
vriendin en ik! We hebben het twee uur volgehouden. Toen waren we doorweekt en
stijf van de kou.
Waarom werd er niet uitgeweken naar de vervangende “binnenshuis” locatie?
Geen idee. Groningers zijn echt stoere mensen, ik verraad mijn afkomst met
mijn gebrek aan doorzettingsvermogen, want ik ben van oorsprong namelijk een
"westerling". "Dichters in de Prinsentuin".hóórt gewoon buiten.
“Om drie uur is het droog” riep Klaas Knilles Hofstra.

Wat we hoorden, was alleszins de moeite waard. Op het theeveld opende
Judith Herzberg de rij. “Sterk.” Geen ander woord past bij haar. Daarna
verhaalde Elmar Kuiper over zijn werk in de psychiatrie. Hij bewees hiermee
zijn terechte nominatie voor de “Cees Buddinghprijs” van dit jaar.
Graag had ik het optreden in de loofgangen willen meemaken, in kleine groepjes
in intieme sfeer met de dichter van je eigen keus, maar dat ging niet door wegens
de forse regenbui om half drie.
In plaats daarvan kregen al deze poëten een plek op het theeveld onder de luifel.
Ze moesten hun repertoire behoorlijk inkrimpen: niet meer dan twee gedichten
elk. En liefst in rap tempo. Toch vergaten we even kou en regen.
Onvoorbereid zomaar versterkt op het theeveld kwamen ze aan bod.
Frouke Arns, winnares van de Meanderprijs 2009 en Jolies Heij met een portret
over haar familie. Heel knap in woorden verbeeld, maar de inhoud was niet om blij
van te worden. “En dat terwijl het al zo regent,” merkte Hofstra op.
Jelou was indringend zoals altijd, Joost Baars met nadruk in zijn “dolende taal”
Intrigerend. Kort toch krachtig.

Nog korter kon Are Meijer het zeggen in één van zijn gedichten, waarin hij duidelijk
maakte dat vooral zijn fysieke “lengte” aantrekkelijk is voor het andere geslacht.
Sinds ik hem hoorde tijdens een optreden in de OBA in Amsterdam, ben ik een
fan van hem. Daar las hij een schitterend gedicht over een autorit over de A 7.
Die rit gaat eigenlijk over de dood van zijn vader. Na dit optreden in de Prinsentuin
vind ik hem ook veelzijdig.
De voordracht van Ingmar Heytze was wel zeer ongewoon. Hij trad op via het
mobieltje van de presentator. Vanuit een zonnig Utrecht!
Luid applaus van het publiek. “Jullie zijn met veel”, merkte hij op.
Er was een korte pauze, tijd voor een "koek en zopie" om een winterse term te
gebruiken, want het regende maar dóór. Jos Versteegen zag ik door een grauw-
sluier. Hij zou na de pauze optreden en dat wilde ik absoluut niet missen.
Vorig jaar stond ik nog samen met hem in de Kargadoor te Utrecht. Ik trotseerde
dus opnieuw de nattigheid. Terecht want zijn gedichten zijn, zoals ik naast mij
iemand hoorde zeggen "ontroerend en toegankelijk". Wat is alledaagser dan de
zeven overhemden nagelaten door je overleden vader? Vooral wanneer “ze liggen
in een plastic tas te wachten op de keukentafel". Zijn laatstverschenen bundel:
“Zijn overhemden op jouw huid” lag te koop bij de marktkramen, net als de
verzameling “Dagelijks brood”. Zodat ik behaaglijk warm en droog verder lezen
kan, lekker thuis op de bank.

29 juli 2010 - Anneke Wasscher voor Hernehim Cultuur

De immer optimistische Klaas Knilles Hofstra:
"Om drie uur is het droog!"

Jammer van donderdag, dat drukt het aantal bezoekers
Voordracht F.Starik op de droge dag 3 © Foto Anneke Wasscher

"... van de bloeiende nacht ontwaken in groen/
van de bloei de haren verward/ van de nacht gewoel..." Hélène Gelens

"...Ik moet nodig op vakantie naar een kamp/
om aan te sterken, of misschien iets doen/
aan opbouwwerk in landen waar het erger is.../..." Ingmar Heytze

"Ik heb een zwaan gered/ een van papier,/
die bij de vuilnis was gezet." Judith Herzberg

"Dichters in de Prinsentuin 2010"
vanmiddag en vanavond nog: 30 juli in Groningen Prinsentuin en De Souffleur.

De zon had niets meer te zoeken aan de Swifterringweg - Flevoland - 19 juni 2010 - Verslag door John Zwart - geplaatst 23 juni 2010

Het Flevolandse Sunsation Zomerfestival - de zomerse zonnewende ja, je zou
het niet zeggen met deze hedendaagse temperaturen - maar het was alweer zover.
Over een paar dagen komt de zon alweer een minuutje láter op en gaat ze weer
een minuutje éérder onder.
Dat zonnewende evenement is een traditie daar in die polder en als je er al zó lang
heen gaat lijkt het wel of je wel móet.... zonder er nog bij stil te staan. Ik heb maar
twee keer gemist en daar het nu het 29e jaar is, offerde ik dus voor de 27e keer
weer mijn nachtrust om ergens in 't vlakke polderlandschap de zon zeer waarschijn-
lijk niet boven de kim te zien uitstijgen... net als 23 andere keren.
Ach, vroeger woonde ik er vlakbij, dan gá je gewoon - ondertussen al tweemaal
verhuisd, eerst naar Almere, betekende toch royaal een uur langer onderweg, uit
en thuis. Maar na de recente verhuizing is dat "land-art object" Robert Morris
Observatorium zo ver weg, dat er bijna 160 km moet worden afgelegd van vertrek
tot terugkeer voor de huisdeur. Dus in het holst van de nacht, om 3 uur uit je nest,
terwijl een avondmens er zelden vroeger dan middernacht in ligt... Een zwoele
zomernacht kan dat draaglijk zijn, maar bij rotweer... is dat niet gekkenwerk?
Een blogger op een andere site beweerde dat ik alles wat ik bezoek beschrijf als
'prachtig': een podium kan nog zo beroerd zijn en de helft van het publiek houdt het
voor gezien, toch: JohnN beleefde er steevast een prachtige middag of avond,
zo blogt deze blogger...
Welnu, let dan op: hier volgt een opmerkelijk verslag. Beïnvloed door herinnering en
teleurstelling, er bovenop een vleugje ergernis.

Een historische foto: in het jaar 2006 aanschouwden we
één van de zeldzame zonsopgangen in het NO-vizier

© Foto 20.06.2006 Copyright Hernehim Cultuur

"Heer Bol" altijd hoopvol voor de zon

Wie op 19 juni rond 04:30 de A6 snelweg verliet en de Houtribweg N307 opdraaide
werd onmiddellijk verblind, alsof een tegenligger zijn ongedimde vérstralers je in de
ogen priemde.
Maar het was de tijdelijke mast met stadionlichten op het provisorische parkeerterrein
bij het Observatorium! Het terrein bij de aansluiting van de N307 op de Swifterringweg
toont ons de onstuitbaarheid van de krassende nagels van de tijd. Bij de realisatie in
1977 lag het aan oost-, noord- en noordwestkant vrij in open landschap. Aan de zuid-
kant eigenlijk óók, maar daar werd langs 'n laan van een dubbele rij prachtige kastan-
jebomen en een klein parkeerveld een bosperceel aangelegd als scherm. Nog maar
enkele jaren geleden was het een heerlijke natuursensatie om daar met een groep
gelijkgestemde mensen samen te komen. Bij het eerste licht van het ochtendgloren
werd je overspoeld door de zang van honderden vroege vogels.
Recent is zowel de laan als de hele bosstrook kaalgeslagen. Langs die kale strook
loopt een spoorwegtracé. Waar ooit de laan begon begint nu de afrit van een spoor
onderdoorgang. Geen vogel meer te zien of te horen, in plaats daarvan geraas van
stroomaggregaten.
Waren er nog vogels geweest, ze zouden onmiddellijk op de vlucht zijn geslagen
voor de ware terreur van technomuziek die losbarst als inleiding op het festival.
Eerst verblind en vervolgens óók nog verdoofd.... Daarna weer concentreren op
poëtischer zaken, men is op zoek naar "nieuwe vormen".

Eerdere jaren al stoorde me het streven naar "prestige" dat het festival volledig
veranderde vergeleken bij de herinnering aan de jaren kort na het ontstaan. Altijd
een ongedwongen sfeer waarbij spontane contacten opbloeiden tussen optredende
dichters en publiek. Toen het evenement groeide kwam er een Organisatiebureau
(Fabergé) aan te pas en een 'floormanager'. De laatste jaren lopen er overal man-
netjes rond met uniforme sweaters van 'evenementmakers' (XL de Ateliers).
Hernehim Cultuur besteedt op het internet ruimschoots aandacht aan het festival
vanaf de aflevering 2002. Hoewel ik Hernehim meerdere malen heb aangemeld voor
hun persberichten worden deze tot vandaag nooit ontvangen - gelukkig zijn er nog
andere kanalen - maar het voelt als signaal van de arrogantie die geleidelijk lijkt in
te sluipen.
Het jaargang 2008 werd ik op barse wijze weggestuurd door zo'n XL jongeman,
omdat ik de partytent niet in mocht, waar de deelnemers 'n ontbijt werd geserveerd.
Thom Ummels en Joop Hardenbol, twee drijvende figuren uit de eerste jaren, ken
ik al langer dan 25 jaar. Natuurlijk begroeten we elkaar en met Joop maak ik altijd
een praatje. Joop is intussen slecht ter been geworden, hij zit nu op een klapstoel
opzij van het podium. Dit jaar word ik bij mijn sociaal contact aangesproken door
een autoriteit(?) die mij erop wijst dat "deze plek voorbehouden is aan optredende
artiesten" (Er stonden nog 'n tiental klapstoeltjes, waar dat moment niemand op zat,
terwijl ik stònd! Ja dan moet je de mensen zeker wegjagen).
Zojuist voorzien van een fluit-oor dankzij de 110+ decibellen van Tribal Spirits
(klik op de naam voor hun openingsnummer 'Possessed" voor een indruk)
- "ik kan niet meer denken, ik kan het denk ik niet" - voeg daarbij dat het koud,
nat en winderig was; dan begin je je toch iets af te vragen: "wat doe ik hier eigenlijk?"

Tribal Spirits (Originally Fake) uw adres voor zware metalen

Ruben van Gogh

Meer recente foto's worden later toegevoegd

Maar laat ik me verder beperken -positief- tot wat er verder geboden wordt dit keer.
Heer Bol (Joop Hardenbol) verwijst naar het thema van dit jaar "Noorderlicht" en
legt het verband uit, omdat dit verschijnsel ontstaat door verhoogde zonneactiviteit.
En omdat het vooral geassocieerd wordt met noordelijke landen hebben ze gasten
uit het noorden uitgenodigd: Scandinavië en Estland. Zonder veel hoop wijst hij ons
op de aanstaande zonsopgang - hij ziet, met mij, de snel aanschuivende wolkenbank
vanuit het noordwest.
De winnaressen van een Kunstbende gedichtenwedstrijd Maaike Broekhuijsen en
Brechje Olgers mogen ieder vanaf een soort duikplank bovenop de binnencirkel hun
winnend gedicht laten horen, waarna drie danseresjes in witte gazen jurkjes daar
boven de aanwakkerende wind trotseren - gelukkig nog zonder nat te worden.
De presentatie wordt overgenomen van Heer Bol door Ruben van Gogh. De eerste
dichter is Tonnus Oosterhoff. "klemde het deurtje/ dat mensen en dieren
gescheiden houdt?" Hij voert ons in een sprookjeswereld waar gekozen moet tussen
drie eikenhouten deurtjes, en waarin een jonge held de jongste prinses kiest om te
kussen. Hij toont zijn betrokkenheid met de aanleiding van het festival met poëtische
verzen als "de zon, die de aarde met haar stralen koestert" en hekelt de neiging om
elkaar te overtreffen met het noemen van absurde Guinness records: "het meest
recente hoogste gebouw van de wereld", "de man met de langste vingernagels",
"de reus van Rotterdam". Hij draagt voor over mensen die ongeduldig claxonneren
wegens een automobilist die op de rotonde een hartaanval kreeg: "de auto met
overledene wordt de berm in geduwd" en besluit met de constatering: "de mens is
een oververtegenwoordigd dier..."
Dan komt de blinde Friese dichter Tjebbe Hettinga. Alleen door de beide eerste
dichters ben ik alweer een beetje verzoend met de ontberingen van de dag.
Tjebbe draagt in zijn fenomenale stijl zijn eigen odyssee voor waarin de zee, het
Caribische strand, de natuur en vrouwen elk hun rol spelen in tropische sferen.
De regen dreigt, maar Tjebbe blijft manmoedig achter de kleine katheder staan,
vooruitgeschoven vanonder het overdekte podium waar muziekinstrumenten en
techniek beschermd staan tegen natuurgeweld. Terwijl de dichter ons verhaalt over
zonovergoten straten van Curaçao en van Bon Futuro in de Koraal Specht barst
de eerste bui boven ons los. Er zullen er nog twee volgen...

De Zweedse slamdichter Henry Bowers heeft méér haar om de regen te trotseren,
hij springt vanonder de luifel tevoorschijn om zich er weer onder terug te trekken
wanneer hij met zijn DJ samenwerkt. Hij bewijst de DJ de eer die hij vindt dat hem
toekomt: "DJ Lo Kut !" roept hij, wijzend. Niemand durft te lachen.
Zijn haar is in een wrong op zijn hoofd vastgespeld. Heeft zich waarschijnlijk nog
nooit geschoren: "I like my beard. Old people think I am a terrorist, kids think
I am Santa Claus".
Bij deze slamdichter dient zich nog sterker het taalprobleem aan, slammers zijn
heel rad van tong en als het dan in het Engels is zou een briefje met tekst of een
vertaling welkom zijn. Tegen de achterwand van het overdekte podium hangt een
flink plasmascherm, maar om daarop een lichtkrant te lezen heb je in het publiek
toch minstens een goede toneelkijker nodig. Tjebbe Hettinga sleept je met de
muziek van zijn voordracht in het Fries altijd mee, ook al versta je niet alles even
goed - bij deze Henry Bowers, waar het vooral om spitsvondige taalvondsten gaat,
is dat moeilijker. Na het eerste nummer gaat hij gelukkig een tandje lager en wordt
ook gevoeliger in "Stories for sale":
"it is safe to say this kid has seen some hard times (...) he's got stories to tell
that'll teach us a thing or two / he'll tell 'em if you pay him - (...) his thoughts for
pennies but nobody's buying (...) never have I ever seen a kid with a sadder smile".
Dan weer een muzikaal onderdeel. Uit Tallinn, Estland een trio, zang ondersteund
door harmonium en percussie. Bijzondere klanken uit een onbekende noordelijke
wereld. Kirtana Rasa bezingt in het Russisch de stilte van de toendra. Voor een
ander nummer doet ze haar best om ons de kou en de regen -die inmiddels even
is gestopt- te laten vergeten: het gaat over een warme dag tussen de korenvelden
op het Franse platteland. Even gemakkelijk door haar in het Frans gezongen.
De jonge Deense dichter Philip Tafdrup opent weer een blokje van het gesproken
woord. Hij debuteerde pas onlangs met een bundel van foto´s en bijpassende
gedichten. De bundel ontstond in Australië waar hij gefascineerd werd door het
leven in het zuiden en voor zijn foto´s vooral in de grafmonumenten van Sydney.
Omdat maar weinigen de Deense taal zullen beheersen citeer ik uit de Engelse
vertaling:
"(...) the afternoon drags itself along, slowly
like half empty busses
with defective air-conditioning
on Ocean Street
a few residents are seen in doorways
in the shade from sun bleached awnings
lazy and slightly horny
bottles of soda or ice cream cones
in their hands
eyes gazing out towards white painted houses:

Maybe one ought to conquer something?"

Tijdens het optreden van Tafdrup is het droog geworden, maar de volgende dichter...
heet Bart FM Droog en dat doet het ergste vrezen.
Droog is onder andere geïnspireerd door Paul van Ostayen "die stierf aan een
overdosis tuberculose". Hmm. Misschien deze ´grap´ omdat Droog begonnen is
met de traditie van de ´Eenzame Uitvaarten´? Vele grotere steden zijn gevolgd:
dichters te laten schrijven bij de begrafenis van mensen waarvoor geen enkele
nabestaande zich meldt. Hij is hiermee begonnen in Groningen.
Een gedicht over de ramp met de Russische kernonderzeeboot "Kursk":

Kursk

Uit machinekamer negen
visten bergers het cadeau
dat Wajnka nog voor Irma maakte

´kijk meisje
papa is een vogeltje
hij zweeft nu in de zee

en dat poppetje
komt papa adem brengen
daar beneden in de zee

waar bankjes staan
om uit te rusten
van de diepe reis

lief meisje
blijf papa adem brengen
want dat poppetje dat ben jij´

Meer recente foto's worden later toegevoegd

Bart FM Droog
is een expressieve podiumdichter

© Foto Hernehim Cultuur

Meer recente foto's worden later toegevoegd

En ja het regent weer en niet meer zachtjes, het regent hard, keihard.
Tsead Bruinja, nog weer een Friese dichter, zal volgen... Sorry Tsead, ik hoorde je
al zo vaak... en ik heb al drie bundels van je.
Ik vlucht naar de grote tent waar zich intussen meer volk bevindt dan binnen de cirkel
van het Observatorium zelf, onder de wenende blote hemel.
In de ongeordendheid door het slechte weer mengen zich daar opnieuw deelnemers
met ´t publiek, zoals het ooit altijd is geweest. Ik raak in gesprek met Kirtana Rasa,
de jonge vrouw uit Estland. Tijdens haar optreden was mij haar talenkennis al over-
duidelijk. We zouden Zweeds, Duits of Engels kunnen spreken, we kiezen voor het
laatste. We wisselen onze ideeën uit over de ´multiculturele samenleving´, die
Estland en Nederland met elkaar gemeen hebben. Maar wel met dit verschil dat in
Nederland er mensen van heel uiteenlopende afkomst zijn toegestroomd, terwijl in
Estland de verdeling in hoofdzaak bestaat uit énerzijds de autochtone Esten en
anderzijds de Russen. Ook in Estland kent men spanningen omdat die Russen er
vroeger geprivilegieerd waren - na het herstel van het soevereine Estland werden de
Esten de bovenlaag en Russen raakten ondergewaardeerd.
Ook de taal onderging deze herschikking. Toch zijn de scherpste kanten er na 20
jaar wel af. Kirtana treedt op zowel in haar eigen taal als met Russisch repertoire.
We denken allebei dat in onze landen na nog één of twee generaties de wrijving zal
zijn overleefd. "De Esten en de Russen, de Nederlanders en de Marokkanen, ze
moeten onderling gaan trouwen en samen kinderen maken!" besluiten we vrolijk
terwijl buiten de regen weer even is gestopt.
Arjen Duinker en Kees ´t Hart staan op het podium een bijna eindeloze tweespraak
op te voeren... Een soort rondeel maar dan als een perpetuum mobile:
"... ja de zon schijnt mooi...
mooi mooi mooi mooi mooi...
... een vrouw versierd met morellen...
ja sinaasappels zijn krankzinnig...
... de zon schijnt voorbij de maan...
ja de zon schijnt mooi...
... ogen als morellen...
mooi mooi mooi mooi mooi...
... "

De derde regenbui ontlaadt zich boven ons.
Nynke Laverman komt nog zingen en Gerrit Komrij is het dichterlijke sluitstuk...
ik geloof het wel, ik ben al zo nat geworden, ik verlang hevig naar mijn auto met
de verwarming keihard aan. Tot volgend jaar?
Ach ja, misschien...

Zomerpodium, een wordende traditie van Ongehoord Rotterdam - Een deelnemersverslag door John Zwart - geplaatst 18 juni 2010

12 juni 2010, een dag poëzie in Rotterdam - Deel 1 "De Jacobustuin"
Een prachtig natuurplekje midden in het Centrum niet ver van de Coolsingel.
In een carré van twee zijstraten van de Oude Binnenweg en de Mauritsstraat
hebben de eigenaar-bewoners de besloten binnentuinen van hun woningen
opgegeven en in een gezamenlijk project gebracht.
In het Rotterdamse hart van steen en doelmatigheid, waar torens van beton,
glas en aluminium zich als in competitie naar de wolken uitstrekken vinden
we nog enkele "Verborgen Tuinen", als een groene oase. Het groen achter
de façaden van de Jacobusstraat is zo'n plekje van verstilling. Afgesloten met
traliehek en een poort in de brandgang is het op vaste dagen en uren toch voor
iedere bezoeker toegankelijk. Er is een waakzame beheerder, het moet
natuurlijk wel netjes blijven.
Op zaterdagmiddag 12 juni heeft Ongehoord Rotterdam in dit decor voor haar
Zomerpodium wat bankjes, stoelen, een microfoon en lessenaar neergezet.
Dat is genoeg voor de poëzie. Inleidende muziek is er van een half dozijn merels,
misschien zijn het er zelfs nog wel meer.
Ton Huizer en Hein van den Assem hebben een soort Poetry International op
kleine schaal neergezet: geen dominantie door Rotterdamse dichters, de meeste
deelnemers komen uit het wijde Nederlandse taalgebied. Erika de Stercke uit
Vlaanderen (Gent) en Hiltsje Jongsma uit Friesland (Ooststellingwerf) zijn al
twee uitersten, zij treden op in het eerste blok. Beide worden regelmatig gezien
op de podia in de Randstad, Erika staat zelfs vaker achter Nederlandse micro-
foons dan Belgische. Tot mijn spijt kom ik te laat om Jeroen de Vos (Den Haag)
te horen, het zou de eerste keer zijn geweest voor mij. Van Hiltsje krijg ik toe-
stemming om een van de gedichten uit haar voordracht, het prachtige "Frije fal"
- "Vrije val" tweetalig in dit verslag te publiceren.

Hiltsje Jongsma
© Foto Copyright Sinneskyn H.J.

Frije fal

Barstende fol ferbylding
stroffelje ik
oer in tip fan 'e wale
tûmelje foaroer

yn 'n dobberleaze djipte

mei oanlearde frije slach
meitsje ik my út de fuotten
kjeld hâldt my geande
oant ik stykje yn slyk

sleep mysels
nei wêr't ljocht leit
en wurd dy gewaar

de baarnende sinne
skuort bagger

ik brek út myn modderjurk

en lis my neist dy del
do pelst de lêste skibkes
fan myn wite hûd
en fangst in fisk.

Vrije val

Barstensvol verbeelding
struikel ik
over een tip van de sluier
tuimel voorover

in een dobberloze diepte

met aangeleerde vrije slag
maak ik me uit de voeten
koude houdt me gaande
tot ik strand in slijk

sleep mijzelf naar
waar licht wacht
en word jou gewaar

de brandende zon
scheurt bagger

ik breek uit mijn modderjurk

en leg me naast je neer
jij pelt de laatste scherven
van mijn witte huid
en vangt een vis.

vertaling Hiltsje Jongsma

De dichteres Noor Roelofs heeft iets met haar Limburgse dialect, maar tegelijk
mist ze het, want zij is dat van vroeger kwijtgeraakt.
En het Limburgs bestaat eigenlijk niet, de taal groeit in ieder dorp op zijn eigen
wijze. Ze verwoordt het zoals ze het ervaart prachtig in haar gedicht
"Limburgs dialect", dat opgenomen is in een project met de muzikale onder-
steuning door haar man Mike Roelofs op synthesizer en percussie.
Hoe dat klinkt is te horen op een Youtube filmpje, één in een reeks van 19 video's
met haar poëzie.

Wie het hiernaast gepubliceerde gedicht in de audiosetting wil beluisteren kan
via deze Youtube Link naar deze opname gaan.

Limburgs dialect

haar woorden kronkelen tussen van Dales zinnen door
zij houdt zich niet aan regelgeving
zij groeit in ieder dorp net iets anders
je schrijft haar niet zoals ze klinkt
zij klinkt als uitgesproken door voortijdse zielen
die de laatste letters inslikken om niet verstaan te worden
en zelfs harde medeklinkers zijn zacht en zangerig
een taal die lijkt op Duits maar ze is niet half zo precies
haar zinnen buigen en draaien om de zin heen
zoals het leven buigt en draait om wat je wilt en wat je kunt
zij klinkt nooit zoals gisteren
haar betekenis verandert door tijd en toeval
zoals een schimmel wortelt met duizend onzichtbare draden
in het hout dat hij verteert
zo groeit ze hier in de dorpen en gehuchten
ik heb nooit dialect geleerd
eerst was ik te verbaasd om het te leren en nu is het te laat
toen ik vergeefs mijn gee polijstte
ben ik de vingerafdruk van mijn eigen tong kwijtgeraakt
als ik hier ben hoort iedereen: ik ben niet van hier
en als ik daar ben hoort iedereen: ik ben niet van daar
ik weet niet van waar wel
en zelfs harde medeklinkers zijn zacht en zangerig

Meer recente foto's worden later toegevoegd

Er staat een muziekinstrument in het gras, dat niet over het hoofd kan worden
gezien: de Rotterdamse Sabine Meijers (harp) speelt voor ons een prachtige
serie stukken, voorafgaand geeft ze telkens een lyrische inleiding.
We zitten al zo mooi in deze grote groene tuin, toch neemt zij ons mee naar
Frankrijk. We beleven een zomerdag in de Provence met bewegend lover en
vogelzang, een beekje dat kabbelt en uitstroomt in een rivier, koeien die rusten
in het gras of wat grazen en soms even loeien.
Sabine speelt en de merels zingen rustig door, of zingen ze mee? Hun geluid
mengt zich vloeiend met het harpspel. En vanachter de huizen klinkt uit de
straat gedempt het geluid van een vuvuzela, die als ware het een geregisseerde
mix, zich voegt in de muziek met de weergave van het geloei van de koe.
Vervolgens krijgen we, ondanks de stralende middag, nog een nocturne.
Sabine schildert ons de Seine in een zomernacht, onder een bedekte hemel -
het is broeierig, de krekels zijn onrustig en zwijgen soms even.
Dan wordt het water uitgelicht door één enkele ster.
Graag laat ik me meevoeren op de klanken van snaren, sierlijk getokkeld door
sterke vingertoppen.

Het is pauze, onder een parasol heeft een vrijwilligster van Ongehoord Rotterdam
een tafel neergezet met stokbrood, franse kaas en verschillende salades.
De deelnemers mogen zich eraan laven, misschien een enkele bezoeker ook, er
staat niemand die er bonnetjes of geld voor vraagt. In de blokhut schenkt een
vrijwilligster koffie, thee, bier of wijn voor vriendenprijsjes.
Van Ton Huizer kijg ik royaal vier consumptiebonnen, wat me in staat stelt twee
wijntjes weg te geven, aan wie?
Ja, daarnaar mag de lezer blijven raden.

Pauze voorbij, tijd voor een Rotterdamse dichteres met een prachtige naam:
Myrte Leffring. Ze debuteerde pas recent, in Vlaanderen in "Het Liegend Konijn"
maar helpt alweer andere wordende schrijvers en dichters op weg als literair
docent en maakt deel uit van de redactie van "Awater". Haar taalvaardigheid
is stevig, dankzij een studie vertaler aan de Universiteit van Amsterdam.
Boeiende verzen waaruit ik als toehoorder verschillende lagen putten kan.
Na Rotterdam komt onvermijdelijk Amsterdam: Michiel van Rooij, deze dichter
kan al bogen op de nodige bekendheid, een vertrouwd gezicht in het Dichters-
café Eijlders. Hij schrijft heel toegankelijk, soms hilarisch, vermoedelijk auto-
biografisch en zeker niet vrij van zelfspot.

Onbekende held

Zonder kostuum maar goed geharnast
zonder paard en zonder degen
zonder wapen zonder zwaard
versplinterd door het leven

Gemaskerde voor wie hem zag

Hij achtte zich van weinig waarde
iemand die de kracht niet had
zijn kracht te onderkennen
aan wie het leven zwaarder hing
dan hij aan het leven zelf

Zielenredder zonder het te weten
zocht een waarheid die leugenachtig bleek
Stelde vragen waarop men
het antwoord schuldig bleef

Hij kende liefdes die hij
niet kon dragen
hij haatte niet omdat hij
niet wist hoe lief te hebben
de held die ik kende,
onbekende held

Myrte Leffring
© Foto Hein van den Assem - Rotterdam

Het slot van het gesproken woord mag ik, John Zwart, voor mijn rekening nemen.
Ik stel een heel andere reeks samen dan eerst was voorgenomen. Dat gebeurt me
wel vaker onder invloed van de omstandigheden. In dit geval de ambiance van deze
tuin met een klein maar heel aandachtig publiek. Onder invloed van de vogels, ach
noem het maar "inspiratie", begin ik met "Turdus merula" een bewerkt gedicht uit
de bundel "Seizoenen". Er komt een vliegtuig over van Zestienhoven ...
Rotterdam-Hague Airport moet ik nu waarschijnlijk zeggen - en ik bevestig dat het
vliegen veiliger is dan ooit, veel veiliger dan autorijden, maar helaas moet je na
vliegen ook weer naar beneden, het gedicht "Fragiel" onlangs nog op Hernehim
Cultuur geplaatst.
In een havenstad als Rotterdam, waar ik vele jaren geleden als jeugdig zeeman
uitvoer met ss "Zeeland" van de Steenkolen Handelsvereniging van Van der Vorm
(ik zie de oudere bezoekers knikken) - mogen er natuurlijk geen zeegedichten
ontbreken: "Aan het land ontkomen" ooit geselecteerd door Simon Vinkenoog
voor de bloemlezing "Een andere wereld".
Het plan was af te sluiten met een Gronings gedicht van dichteres Nina Werkman,
maar het was immers een Zomerpodium dus de verleiding was groot te verwijzen
naar de midzomerfeesten in Scandinavië.
Met een knipoog naar Poetry International werd het dus een lied in het Zweeds
van Cornelis Vreeswijk over de verboden liefde van Frederik Aakere en het meisje
Cecilia Lind, met vertaling van "naa kyss meg igjen" ...de verzuchting van Cecilia
aan het slot, uiteraard. YouTube link naar de originele gezongen versie door
Cornelis Vreeswijk in 1986.

De middag werd afgesloten met nog meer mooi harpspel van Sabine Meijers.
Als ik er iets over mag zeggen dan zou het dit zijn: "Mensen van Ongehoord
Rotterdam maak hier een mooie jaarlijkse traditie van".

als straks de aarde is vergaan

valt er niets meer te klagen
laat dan de allerlaatste klacht
niet de chinezen gelden die
de kraan verder open draaiden
net toen wij juist begonnen
naar een dweil te zoeken

we waren toch zo geil
op emerging opportunities
ons bloedgeld performend
belegd in doubledigit growth

kleurde hun rivieren rood
samen met de drain van executies
bodies export van cultuur

en wij maar bomen planten
voor ons geweten
een spaarlamp op het nachtkastje

voor het slapengaan

© JohnN

John Zwart (JohnN)
© Foto Hein van den Assem - Rotterdam

Poetry International - de openingsavond in de Rotterdamse Schouwburg - Een verslag door John Zwart - geplaatst 18 juni 2010

12 juni 2010, een dag poëzie in Rotterdam - Deel 2
"Dertien manieren om naar een merel te kijken"

Ik blader een beetje in het programmablad van het 41e Poetry International
Festival dat om 19:30 zal worden geopend in de Schouwburg, 5 min. lopen van
de Jacobstuin. Het valt niet moeilijk het besluit te nemen om wat langer in
Rotterdam te blijven.
Tot mijn verrassing is het thema voor dit jaargang ontleend aan een gedicht van
de Amerikaanse dichter Wallace Stevens
`Thirteen ways of looking at a blackbird´
en het is dus alweer de merel die deze dag bepaalt hoe de variatie in de poëzie
beleefd kan worden. "Wist je dat?" vraagt Erika deStercke..
"Nee echt niet, het waren de vogels zelf die mij het openingsgedicht deden kiezen".
Samen met Erika, Hiltsje Jongsma & haar man en de mensen van Ongehoord
Rotterdam hebben we een gezellige en leerzame nazit in "Floor" op het Schouw-
burgplein. Er worden heel wat organisatorische ervaringen uitgewisseld.

Rond half acht gaan we de naastliggende Rotterdamse Schouwburg binnen.
In de foyer is een groot decor opgebouwd van latten en wit kaasdoek, in de
gescheiden vakken die daarmee gevormd zijn staan een dozijn acteurs van de
Arnhemse Hogeschool voor de Kunsten opgesteld. Allen in prachtig wit tenue
gestoken, de dames lijken wel in bruidskledij. Op verzoek van het publiek dragen
zij één op één gedichten voor in het Engels en het Nederlands uit de Spoon River
Anthology van de dichter Edgar Lee Masters. Zeer indringende poëzie van dood
en leven uit het denkbeeldige stadje Spoon River, die nog extra wint aan
indringendheid door de wijze waarop de gedichten uitgewisseld worden, face-
to-face tussen acteur en toehoorder.
Het Festival wordt geopend met een korte toespraak van directeur Bas Kwakman,
ondersteund door de dichter Michael Palmer (NYC - 1943):
"het is de rol van de geliefden om het boek in brand te steken - bij het licht
ervan lezen ze elkaar de poezie".
Met het gedicht van Wallace Stevens "Thirtien ways of looking at a blackbird"
wordt een ´heen en terug vertaling´ uitgevoerd met de Nederlandse vertaling van
Hugo Claus en weer naar het Engels van J.M.Coetzee.

Nadat eerst het origineel gelezen wordt
door Michael Palmer (NYC -1943). © Foto Wikipedia - free encyclopedia.

Voordracht uit de Spoon River Anthology - Edgar Lee Masters.
Poëzie van dood en leven indringend gebracht in face-to-face
© Foto Poëzietheater

De Heuvel

Waar zijn Elmer, Herman, Bert, Tom en Charley,
De slappeling, de sterke beer, de zot, de zuiper, de vechter?
Allen, allen, slapen op de heuvel.

EEN Ging van de koorts,
EEN EEN Mijn verkoolde in,
EEN BIJ EEN Dood bleef Ruzie,
EEN stierf in de cel,
Viel van EEN EEN Brug, Aan Het Werk VOOR vrouw en kind -
Allen, allen slapen, slapen, slapen op de heuvel.

Door Elvis Peeters vertaald openingsgedicht van de Spoon River
Anthology geschreven door Edgar Lee Masters. In directe uitwisseling
met iemand van het publiek geciteerd door de Arnhemse acteurs.

Wislawa Szymborska

Ewa Lipska (Krakow 1945) © Foto Danute Wegiel

Er wordt een fragment vertoond van een film gemaakt onder de regie van Maria
Barnas: "er zijn films die ik onthoud als een verhaal, er zijn boeken waaraan
terugdenk als een film" - "er zijn kunstwerken die ik me herinner als een gelaagd
gedicht, en gedichten waaraan ik denk als aan een korte film".
Een beschouwing om langer over na te denken en te vergelijken met ons eigen
proces bij het behoud van herinneringen.
In wereldpremière wordt een muziekstuk gespeeld door een sextet, een
ensemble van strijkers, klarinet, piano en gitaar. Het stuk gecomponeerd door
Yannis Kyriakides op de "nachtmerrie" van de Franse schrijver George Perec,
en krijgt de titel "The Arrest"
De tekst wordt simultaan met de muziek geprojecteerd, in het Engels.
Het effect is dat de tekst in je hoofd tot film wordt, de beelden bouwen zich op
uit de impressies van de muziek.
Verrassend voor mij vertoont men ook een korte film over de Poolse dichteres
Wislawa Szymborska. De Nobelprijswinnares uit 1997 is inmiddels bejaard en
komt haar woning in Krakau niet meer uit. De opnamen werden in haar huis-
kamer gemaakt: heel sprankelende en vaak hilarische korte gedichten. Juist de
vorige woensdag had ik een ontmoeting met de Poolse dichterschrijfster
Grazyna Przybyl die in Nederland woont. We hadden toen een uitvoerige
uitwisseling over Wislawa Szymborska en haar bekroonde bundel
"Uitzicht met zandkorrel". De Poolse poëzie staat deze avond dus opnieuw
uitgebreid in het zonnetje, want ook de jonge Ewa Lipska (Krakow - 1945) draagt
eigen werk voor in een drieluik dierengedichten, samen met Hasso Krull (Estland)
en Erik Spinoy (België).
Erik Spinoy (St.Niklaas - 1960)

In een wervelend programma, lezen alle deelnemende dichters elk één gedicht
in hun eigen taal, terwijl Nederlandse en Engelse vertalingen geprojecteerd
worden op een groot scherm. Er tussendoor nog meer muzikale en theatrale
intermezzi. Prachtig ook een gezongen slotakte van de oosterse pendant van
de westerse Romeo en Julia: "Layla en Madjnun". "zoals lichtende vuurvliegen
naar de nacht verlangen".
De zanger Bassem Al-Khouri bespeelt een oosters snaarinstrument, de quanun
en wordt instrumentaal ook ondersteund door Eduard van Regteren Altena op
violoncel. Gelijktijdig mogen we de breakdancer Haider-al-Timimi aanschouwen
die artistiek de grens van straatkunst naar ballet overschrijdt.

Dit muzikaal en theateroptreden vormt een voorproef op de voorstelling van de
komende woensdag 16 juni. Dan vertellen dichters uit vier windstreken hoe het
verhaal van de onbereikbare geliefde deel uitmaakt van de poëzietraditie waarin
zij schrijven en van de maatschappij waarin zij leven.
Hun eigen gedichten raken aan de thematiek van het verhaal: Het verlangen
naar het onbereikbare en (gedwongen) verlaten van een geliefd oord staan
centraal bij Kamran Mir Hazar (Afghanistan), Hiromi Ito (Japan),
Al-Saddiq Al-Raddi (Soedan) en Katia Kapovich (Rusland/USA).
Hafid Bouazza vertaalde het epos en leest het verhaal.

Layla en Madjnun - Illustratie Poetry International Rotterdam

Valérie Rouzeau, vive en poésie

Motorman

Hij reed almaar rond op zijn motorfiets en nooit wist ik
wat er in zijn hoofd omging. Op een dag volgde ik hem
naar zijn hut in het bos. Ik liep naar het hokje toe en
duwde de deur met kracht open. Voor mij lag languit
achterover op de houten vloer de motorman. Hij keek
op, kwam langzaam overeind en staarde me aan met een
vreemd rood gezicht. Ik wilde iets zeggen, maar voor ik
daarin slaagde, verdween de motorman zonder ooit terug
te keren. Ik nam mijn intrek in het huisje en woonde er
uiteindelijk ruim twintig jaar. Het is waar wat ze zeggen:
elk nieuw huis moet beter zijn dan het vorige.

Prozagedicht van Nyk de Vries

Voor wat betreft de manier waarop de poëzie in niet-westerse talen tot ons komt
ben ik er nog niet helemaal uit. Als iemand voordraagt wil ik graag intens luisteren
en zo mogelijk de dichter daarbij zien - de vertalingen zijn wel nuttig maar trekken
sterk de aandacht, ook als je in staat bent om te verstaan wat ten gehore wordt
gebracht.
Maar je kunt niet intens luisteren, naar de lichaamstaal van de dichter kijken en
óók nog op een scherm meelezen. Ik probeer zo mogelijk de teksten te negeren
en te concentreren op de man of vrouw in de podiumspot. Bij al die talen waarvan
ik niets versta kies ik er vaak voor helemaal niet te kijken, mijn ogen te sluiten en
de muziek van de taal op me te laten inwerken, het Soedanees, het Koreaans,
het Pools, het Afghaans, het Marokkaans.
Grappig zijn vooral de Japanse Hiromi Ito (Tokyo - 1955): "Sorry I am the only
poet who does not speak English" opent ze en gaat van start met een onstuitbare
watervlugge spraakwaterval - en ook de Française Valérie Rouzeau (la Nièvre -
1967), die in een natuurgedicht krekelgeluidjes nadoet, maakt vrolijk:
"krri krri - krri krri."
Twee Nederlandse dichters zijn er ook nog bij op deze avond: Tomas Lieske
met "het valt mij met de dag moeilijker" (extra applaus) en Nyk de Vries met
"Motorman" (begeleid door zijn gitarist Fokke van der Veen).

Terugkerend in de foyer worden we verrast door een groepje gastvrouwen die
ons een glaasje champagne (?) (het bubbelde in elk geval) serveren en er wordt
ons een "exitbewijs" - tegenhanger van "entreebewijs" - aangereikt, om ons er
aan te herinneren dat er bij de uitgang een financieel bewijs van waardering
wordt verwacht.
Ik vind dat het niet moet rinkelen daar onder de gleuf in die plexiglas zuil, maar
het moet ritselen voor al die mooie woorden en klanken in Rotterdam.
De volgende zondagmorgen zal Tomas Lieske optreden op dezelfde locatie als
waar wij onze gedichten hebben laten horen deze dag, in de Jacobustuin, een
van de Verborgen Tuinen van Rotterdam t/o Jacobusstraat no. 30.
41e Poetry International Festival Rotterdam, nog t/m 18 juni: aanrader.

In Leeuwarden heet het op donderdag 10 juni: "Liwwadder poëzie" - Een impressieverslag door Anneke Wasscher - geplaatst 18 juni 2010

“De Bres” is een bruisend centrum voor cultuur in hartje Leeuwarden.
Friezen blijken aardige mensen want ze wijzen me vriendelijk en feilloos de weg.
Verwachtingsvol kom ik binnen want in de aankondiging op internet heb ik al
klinkende namen gezien.
Organisator en presentator Melvin van Eldik blijkt een hartelijk gastheer. Hij belooft
ons dat we tijdens de pauze drankjes mogen nuttigen of mogen roken in de stads-
tuin. Het is een zomers warme avond maar ondanks het mooie weer is de zaal
goed gevuld.
Het afwisselend programma:
Dichter/zanger Pieter Oegema (in het dagelijks leven ook leraar), blikt in zijn
poëzie terug op de schooltijd van het -nu wereldberoemd geworden- fotomodel
Doutzen Kroes. Ik vermoed dat hij haar graag nog wel eens in de klas zou willen
hebben. In de "Friesland"aflevering van de serie "Dicht in de buurt" van Dagblad
Trouw (uitg.januari 2010) vinden we nog vele andere gedichten van hem.
Ya Ya vertelt in haar toegankelijke taal met prachtige beelden over de schijnbaar
gewone dingen van het leven. In haar gesprek met oma “hoort ze vooral dat wat
niet werd verteld”. Hiermee citeer ik een van de zinnen waar verhalen achter
schuilgaan.
Dan komt veelzijdig kunstenaar, dichter en slammer Jan Ketelaar. Direkte taal,
dichtbij en overtuigend. Het komt bij me binnen.
De politiek kijkt nog even achterom in een aantal gedichten van de succesvolle
slam-dichter Pom Wolff: We herinneren ons ex SP voorvrouw Agnes Kant, in
haar "bewogenheid" In een gedicht over Clairy Polak verdwijnt Balkenende voor-
goed. Sommige van zijn gedichten zijn humoristisch, tegelijkertijd ook ontroerend.
Vooral door strakke eenvoud.

Ya Ya © Foto Hernehim Cultuur

Elmar Kuiper

© Foto Hernehim Cultuur

Muzikale inbreng van zanger/gitarist Sake Hijkema en gitarist Martin Beekman
("Beukema"). Zij koppelen hun poëtische woorden aan het gitaarspel.
De gezongen “Zondag” blijft in mijn hoofd hangen. Omdat ze, zoals de meeste
succesvolle jongeren, druk, druk, druk zijn moeten ze na hun optreden meteen
weer weg.
Veel indruk maakt de dichter Mart Brok, begeleid door zijn gitarist Harm Bos.
Vooral hun laatste nummer, een aangrijpend gedicht over macht en oorlog. Met
de taal als een mitrailleur schokt en raakt Mart Brok ons, er is geen ontkomen aan.
In de pauze spreekt hij met me over de Taalwerkplaats in Nieuw-Amsterdam en
over de Maanavonden in de natuur voorafgaande aan het Drentse Open Dichtfestival
in augustus. Bij de volgende aflevering wil ik de poëzie in Drenthe beleven.
Melvin van Eldik verrast ons met een korte literaire kwis. Alle prijzen gaan van de
hand want op elke vraag weet het leesgrage publiek de antwoorden wel.
De jongste deelneemster is Dosje, derde jaars studente aan de Minerva Kunst-
academie. Veelbelovend, want ze weet te boeien. Eén van haar thema’s: “as”.
Omdat, zo legt ze ons uit, er eerst moet worden afgebrand, waarna ze aan iets
anders kan beginnen.
De Friese taal wordt ingebracht door Elmar Kuiper met zijn gedichten als Spijt
en Verdriet.
Aan het eind schaf ik me de bundel “toen je stilte stuurde” aan, van Pom Woff.
Op het schutblad schrijft: hij "niets is me liever dan eenvoudig mooi".
Toepasselijk voor deze “Liwwadder poëzie” in de Bres.

Verslag voor Hernehim Cultuur © Anneke Wasscher - 11 juni 2010

Afgesneden in een lach - In memoriam Driek van Wissen door John Zwart - geplaatst 21 mei 2010

Als je plotseling door je autoradio zo'n bericht hoort, een neutrale omroeperstem
je meldt dat een bekende van je is overleden, is dat schokkend. Je gedachten
waren eerst bij heel andere zaken, omdat je helemaal niets weet over een levens-
bedreigende ziekte, en er geen zorgen aan de orde zijn over een broos iemand
van hoge ouderdom.
Driek van Wissen (66) was natuurlijk nog veel te jong en vol van levenslust. Hij
mocht dan in zijn gedichten wel schertsen met het vorderen van de leeftijd maar
hij was geen moment werkelijk bezig met een naderende horizon. Driek dichtte
meestal met ironie, met zelfspot - en dus ook over dit onderwerp:
"...
Geen liefje weet ik meer te strikken,
Nee, sterker nog: ik zie ze schrikken
als ik in hun nabijheid kom

De nadering der ouderdom
leest men het eerst in meisjesogen..."

Vanmorgen stierf Driek van Wissen (juli 1943 - Groningen) volkomen onverwacht
aan de gevolgen van een hersenbloeding in een ziekenhuis te Istanbul, waar hij
kort tevoren was aangekomen voor een vakantie, samen met zijn vrouw.

© Foto Hernehim Cultuur 2009

Wanneer zag en sprak ik Driek van Wissen voor het eerst?
Ik bedenk dat dit was in Studio Desmet aan de Plantage Middenweg Amsterdam
bij opnamen voor het programma "Opium". Toen was hij nog maar kort de nieuwe
Dichter des Vaderlands (2005-2009) als de opvolger van Gerrit Komrij en diens
interim Simon Vinkenoog. Hij presenteerde toen een soort "prentenboek":
grappige gedichtjes van hem met illustraties van tekenaar feroux waarin dieren de
hoofdrol spelen: "Dierendokter Dik".
Typerend voor Van Wissen's toegankelijke en welwillende persoonlijkheid is het
feit dat we na de opname een heel geanimeerd gesprek hadden over poëzie en
humor in het algemeen. Ik schreef toen over zijn boekje
"De dieren zijn net mensen", aldus Driek, "ze hebben net zoveel afwijkingen als
wij en dus kennen ze ook een psychiater, dat is dus de hoofdfiguur "Dierendokter
Dik". De raad die deze dierenzieleknijper geeft verraadt veel van de gedachten
van de dichter over deze beroepsgroep. We maken bijvoorbeeld kennis met een
papagaai die lijdt aan het syndroom van Gilles de la Tourret.
Verleden jaar zomer, augustus 2009, was hij inmiddels als de Dichter des Vader-
lands weer opgevolgd door Ramsey Nasser, we troffen elkaar opnieuw in Drente,
Schoonoord, tijdens het jaarlijkse Drentse Dichtfestival. Hij was daar in 2009 de
eregast, een jaar tevoren was dat Simon Vinkenoog geweest. Een citaat van wat
ik destijds schreef over zijn optreden aldaar krijgt nu een grimmige bijklank:
"Driek van Wissen is één van die podiumdichters, die door hun flexibiliteit en
improvisatietalent waarmee ze hun verbindende teksten op de situatie aanpassen,
zich als echte 'podiumdieren' tonen, die uitstekend contact met het publiek kun-
nen houden. Hij leidt zichzelf in: "Een week of vier geleden werd ik gevraagd of ik
dit jaar de hoofdgast van dit festival wilde zijn. Vorig jaar hadden ze Simon Vinken-
oog er voor gehad... die is intussen overleden..."
"Ach, je hoeft niet overal een voorspellende betekenis aan te hechten en ik heb
na een korte bedenktijd ingestemd", voegt hij toe na die eerste zin, zichzelf ver-
volgend met tussengevoegd een meesterlijke witregel.
We wisselden met elkaar bundeltjes uit. "Het jaar 8", met 63 "sonnettetes" vat
hij daarin de gebeurtenissen in het jaar 2008 samen, ik kreeg het van hem. Hij
kreeg van mij het bundeltje "Tijdelijk verblijf". Mijn gesigneerde exemplaar van
"Het jaar 8" is me nu dubbel zo dierbaar geworden. Ik ga nu eens uitzoeken of
intussen "Het jaar 9" verscheen over 2009, al zal hij nooit meer kunnen signeren.

Een voorbeeld op 10 september 2008, toen de superdeeltjesversneller bij Geneve
werd opgestart:

Superversneld einde

Wij leven hier dankzij de eerste knal,
Maar naar men vreest zorgt onze wetenschap
In Zwitserland nu voor de laatste klap
En dan is het gedaan met het heelal.

Het kan dus zijn dat u dit niet meer leest,
Maar dan zijn wij er allemaal geweest.

Deze gecondenseerde sonnetvorm, alleen maar bestaande uit een kwatrijn, gevolgd
door een tweeregelige 'chute' is bijna een handelsmerk van Driek van Wissen.
Gehecht aan vormvast, vooral sonnetten - deelt hij die liefde met Jean Pierre Rawie,
zijn beste "dicht- en drinkvriend" sinds veertig jaar.
Rijm en ritme zijn voor hem geen "zonden", waarop zo ongeveer de intellectuele
doodstraf staat. Het is typerend voor het dichterswereldje dat nieuwlichters hun
opvattingen als de maat der dingen aan anderen trachten op te leggen, slechts zij
mogen hun werk met recht tot "poëzie" benoemen. De onverdraagzaamheid van
makers van volledig ontoegankelijke hermetiek of beoefenaren van maniertjes met
afgehakte verzen is mensen als Van Wissen volkomen vreemd. Hij maakte zich
nooit druk over 'andersdenkenden':

"... De kunstkritiek is mij vaak om het even
omdat ik bitter weinig waarde hecht
aan wat een doorsnee recensent hier zegt
over een boek wat pas is uitgegeven ..."

Driek van Wissen (r) in gesprek met John Zwart in Schoonoord
Drents Open-Dichtfestival aug. 2009
© Eigen foto Hernehim Cultuur

Driek van Wissen was van 1968-2005 leraar Nederlands te Hoogezand en werd in
datzelfde jaar door een vriendenactie gekozen tot de tweede Dichter des Vader-
lands. (eigenlijk de derde, Simon V. meegerekend)
In 1987 verwierf hij de Kees Stipprijs voor zijn prestaties in 'light verse'.

Niet voor de poes

"Dankzij de grotemensenwetenschap
Is door een kleine ingreep in mijn genen
De angst voor u als kat geheel verdwenen"
Zo sprak de muis, "vindt u dat niet knap?"

"Hap", zei de kat, "ik heb nog steeds een gen
Waardoor ik dol op domme muizen ben."

We verloren in Driek van Wissen een meester in het maken van vooral opgewekte
en vrolijke gedichten, maar bovenal een lieve man, zo u wilt een beminnelijk mens.

De opvatting dat Van Wissen uitsluitend over grappen en grollen dicht geeft blijk
van een veel te beperkte blik. Zijn kritiek op politieke zaken, verpakt in een sonnet
vaak te lezen op 'nederlands.nl' en als wekelijkse bijdrage in het 'Dagblad van het
Noorden' is vaak niet mals.

Bijvoorbeeld zijn mening over het nieuwe heldendom van onze 'opbouwmissies' in
Uruzgan:

Vrolijk strijdliedje

Kom op, we gaan naar Uruzgan om daar
De mensen met geweld te hulp te schieten.
Dus laaggeachte Talibanbandieten,
Ginds in het hooggebergte, berg je maar!

Kom op, we gaan, de jongens staan al klaar
En onze hoogst krijgshaftige elite
Zal als het moet zelfs eigen bloed vergieten
In brandend zand - een leven vol gevaar!

Kom op, we gaan meteen naar Uruzgan!
De hele wereld vraagt er immers om
En dan kun je niet weigeren, dus kom!

We gaan erheen met veertienhonderd man
En tonen wat ons kleine landje kan.
Kom op, op naar ons nieuwe heldendom!

Driek van Wissen

Poëzie is overal, en bovenal in Groningen - Een literaire wandeling door Anneke Wasscher - geplaatst 21 mei 2010

De woorden van Abdelkader Benali in een uitzending over schrijvers in Groningen
(5 mei j.l.) hebben voor mij een wat bittere nasmaak, laten me niet los: Iedereen die
een groot schrijver wil worden zou Groningen moeten verlaten. Gelukkig was er in
dat programma ook weerwoord, bijvoorbeeld van dichter Rense Sinkgraven, hij was
het die me een email zond dat er op 15 mei een literaire wandeling door de stad
Groningen zou worden gemaakt.
Mijn nieuwsgierigheid wint het van mijn andere plannen, dus sta ik om twee uur klaar
in de bibliotheek van deze studentenstad. Direct al wordt mijn oog getroffen door een
gedicht van Rutger Kopland op een vloertegel in leescafé Belcampo:

je bent in Groningen, maar hier
ben je dat niet, dit is een onbekende
plek, dit is een gedicht in
deze stad

waarin je al die jaren kwam
en ging, door altijd zon, altijd regen,
altijd wind totdat je hier
stond en dit las

je kwam en gaat weer weg ook nu
zo zal het altijd blijven tussen ons, ik
ben een onbekende plek

herfstschrift 1992

Abdelkader Benali, niet altijd even fijngevoelig over Flevoland,
en ook al niet over Groningen...

Onze gids is Douwe van der Bijl, die echt alles weet van literair Groningen. Ook
Rense Sinkgraven gaat mee. De samenstelling van de groep is heel divers voor
wat betreft leeftijd. Groningers zijn in tegenstelling tot het hardnekkige vooroordeel
vrij open mensen. Al snel weet ik waar hun belangstelling vandaan komt. Onder hen
een vertaler, een documentalist, een begeleider van boekenclubs, een dichteres.
Het is meikermis in de stad dus het is gezellig druk, overal suikerspinnen en jong
volk. De geur van sterven zoals geschetst in de tv-aflevering van Benali, is afwezig.
Douwe leidt ons samen met Rense in een kleine twee uur langs geboorte- en woon-
huizen van beroemde schrijvers en schrijfsters. Ook langs verschillende beroemde
cafés, waar ze zich thuis voelden. Chez Antoine (nu de Toeter), de Woldhoorn,
Café Marleen. Heerlijke bruine cafés. Als ik geen inspiratie had, zou ik het daar
zeker opdoen.
Douwe vertelt van grote en minder grote schrijvers die het lang, sommigen heel
lang, in Groningen uithielden. In een rap tempo lopen we door de binnenstad en
weet de gids onze aandacht voordurend vast te houden met boeiende verhalen
doorspekt met anekdotes. Rense Sinkgraven trotseert de geluiden van de kermis
en houdt ons in zijn greep met de voordracht van poëzie van diverse dichters.
Op de stoep, in een steeg, op een brug. Zomaar, op een zaterdagmiddag in de
stad Groningen. Hoe verrassend kan het leven zijn.
Mijn pen houdt het aantal namen en de bijbehorende titels van boeken niet bij.
Genoemd worden N.E.M. Pareau, Hendrik de Vries, Halbo C. Kool, J.C. Noordstar
(de literaire bloeiperiode tussen beide wereldoorlogen). W.F. Hermans, C.O. Jellema,
Riekus Waskowsky, Belcampo, Jean Pierre Rawie en Driek van Wissen kwamen
daarna. Begin jaren negentig de dichters uit Epibreren Bart FM Droog, Tjitse Hofman
en Jan Klug.

En er is allang weer nieuw jong en veelbelovend talent opgestaan,
zoals Tsead Bruinja en de piepjonge Hester Borgers.
Willem Frederik Hermans had in Groningen zijn domicilie op de eerste verdieping
aan de Spilsluizen boven een drankenhandel. Ik fantaseer hoe hij ’s nachts in zijn
erkertje op een neer liep om uiteindelijk zijn boek “Nooit meer slapen” te scheppen.
Anekdotes over deze auteur zijn er meer dan voldoende. Een ruzie over al dan niet
een fiets in de gang van het pand, zijn minachting voor studenten met HBS-A, zijn
moeite met het gezag. Hij was dus nog lastiger dan ik dacht. Ina Boudier Bakker
woonde in een prachtig huis aan de Lage der A. Douwe citeert uit een recensie van
haar door zo velen gelezen boek “De klop op de deur”: laat de deur maar dicht.
We zien het huis van Jan Glas, de succesvolle Groninger dichter, die iedere eerste
woensdag van de maand voordraagt in Café Marleen.
We kunnen een gedicht lezen van Jean Pierre Rawie op 'n pilaar in de Waagstraat.
We gaan dwars over de Vismarkt richting de Folkingestraat, Pelsterstraat. Ik hoor
de namen van Joodse schrijvers zoals van Josef Cohen die “Mensen met sterren”
schreef.
In de kleine Pelsterstraat fietst Driek van Wissen ons tegemoet. Alsof het zo is
afgesproken! Zoals altijd toont Driek zich welwillend en declameert (als wij zijn fiets
even willen vasthouden) midden op straat zijn gedicht over het bruggetje dat het
station Groningen en het Groninger museum verbindt. Ik kom op plekken waar ik
nog nooit was, zoals de Donkersgang.
Douwe vlecht door het literaire verhaal nog snel de namen van kunstschilders uit
Groningen (behorend tot het bekende kunstenaarscollectief De Ploeg), zoals
Werkman.

Een spontane voordracht van Driek van Wissen in de Kleine Pelsterstraat

We lopen langs het beeld van Aletta Jacobs, de eerste vrouw die in Groningen een
universitaire studie afrondde. Maar ook staan we stil bij een fascinerend beeld van
Hendrik de Vries. Mooie stenen billen verklaren dat hij van meisjes hield. Op deze
plek leest Rense het prachtige gedicht “Weerzien oude school” van Hendrik de
Vries.
Teruggekomen in de bibliotheek kopen de meeste mensen van de groep het boek
“Arcadia der Poëten” van Herman Sandman, dat het literaire leven in Groningen
tussen 1945 en 2005 beschrijft. Ook ik, dan kan ik tenminste rustig nalezen wat nu
al voor een deel onleesbaar in mijn aantekeningen gekrabbeld staat.
Abdelkader Benali is veel te kort in Groningen geweest, zoveel is zeker.

© Foto hiernaast van Anneke Wasscher - gemaakt op zaterdag 15 mei 2010
   Misschien wel het laatste publieke optreden van Driek van Wissen die zes
   dagen later stierf in Istanbul.
   Midden: Driek van Wissen, rechts: Rense Sinkgraven, de oud-stadsdichter
   van Groningen, vorig jaar opgevolgd door Anneke Claus.

Voorteken - Een observatie van ZiggZagg - geplaatst 15 mei 2010

Een magere zon had ze naar buiten gestuurd.
‘Hup, jas aan en wegwezen jullie’, kregen ze te horen.
Gerold in wintermantel, zij een sjaal om, hij een pet op zijn kale hoofd, schuifelden
ze naar het eerste vrije bankje dat zij op de kade langs de rivier konden vinden. Het
beste bankje, in de luwte van een gebouw, was natuurlijk allang bezet. Ze namen
genoegen met een bank op de tocht, die voor ze overbleef.
De lange winter had ze binnen gehouden maar nu de lente dan eindelijk de kop
boven het koude seizoen begon te steken, wilden zij dat ene straaltje zon mee-
pikken. ‘Om alvast in de stemming te komen’, had hij gezegd.
Ze verheugden zich op een zomer langs het water. Het kon zo mooi zijn; er waren
vele ontmoetingen met mensen die, net als zij, de meeste tijd van het jaar niet
verder kwamen dan de koffiekamer of het terras van het verzorgingshuis. Langs
het water kregen zij weer iets van de wereld binnen, zagen zij de kinderen spelen
en konden zij zich weer even echt vrij voelen.
Ze zaten dicht tegen elkaar aan en zwegen. Hun ogen tuurden langs het water,
zoekend naar een sprankje hoop. Een schip kwam langs, een aalscholver rustte
op een paal, wat ganzen schoven verderop voorbij.

Een frisse, stevige bries besloot ze recht op hun rug aan te pakken. Ze keken
even om, zetten hun kraag hoger op en doken diep ineen. In stilte genoten ze
verder, ondanks deze onaangename kou in de nek. Er is tenslotte maar een keer
in het jaar een eerste voorzichtige lentedag en die moet je geproefd hebben: een
euforisch moment dat een mensenleven lang verlangens opwekt. In stilte dronken
zij gretig van het genoegen.
Ineens zei hij vanuit het niets: ‘Zie je die meeuwen daar hangen?’
Ze keek langs zijn wijzende arm; zag een meeuw met gespreide vleugels, han-
gend op de wind.
‘Slecht teken... slecht teken.’
Ze zag wat hij bedoelde. Stilte volgde.
Zij ineens: ‘Ja, de mensen (wijzend naar de luwe bank) gaan daar het eerste zit-
ten. Zij zitten beschut.’
Stilte. Weer spiedden twee paar ogen het water af. Hij bepaalde zich tot de meeuw
om te onderzoeken of het mogelijk was dat de wind onder het dier weg kon vallen
en de vogel de vleugels weer zou gebruiken zoals ze eigenlijk bedoeld waren; om
te vliegen. De meeuw bleef hangen boven de plek waar de wind hem een lift gaf.
Hij zag het deemoedig gebeuren: ‘Slecht teken. Maar het komt nog wel.’

Presentaties van nieuwe bundels in Amsterdam. Twee op één dag, en ook nog voetbal - Verslagje van John Zwart - geplaatst 11 mei 2010

Amsterdam, 6 mei - Twee bundelpresentaties op één dag en dan óók nog voetbal,
als dat maar goed gaat... dat ging toch even door mijn hoofd, nog onderweg naar
Amsterdam.
Een week feesten heeft de stad al achter zich - even onderbroken door een stilte-
scheurende schreeuw - papier en plastic, kots en korsten heeft het nagelaten.
"Het was heel wat schoner in Karachi", zeg ik tegen mijn reisgenoot - hij is op weg
naar ajaxvieren, voortijdig de overwinning al op zak. "Dan heb je de Zeedijk nog niet
gezien, daar ligt 't wel verpakt in zakken, maar driehoog opgestapeld", grijnst hij.
Hij duikt onder in de metro, ik pak lijn 5 naar het Leidseplein, waar nu al een ME-
wagen, gesierd met oorlogsdeuken staat. Ah-to-go verlaagde de prijs voor een blikje
redbull naar anderhalve euro. Onrust wordt er weer verwacht, later op de avond.

De schouwburg in, een andere wereld: het lawaai blijft buiten. Binnen rust en aan-
dacht: Nieuw Amsterdam Uitgevers ontvangt de supporters van dichter Jos
Versteegen in de klassieke ambiance van de Stanislavskizaal. De presentatie van
zijn tweede bundel bij deze uitgever. Ik beleef totaal verschillende sferen, slechts
enkele tientallen meters van elkaar.
Ik zie een opgewekte Jos Versteegen, het is zijn vijfde boek alweer. In het publiek
spot ik de eenzame uitvaartdichter Frank Starik, de classicus Simon Mulder, de
slamdichter Krijn Peter Hesselink, de niet te missen Liesbeth Lagemaat die kan
bogen op de Cees Buddinghprijs van 2005, zij roept mij later ten onrechte toe dat
ik voor mijn beurt ga bij de aangeschafte bundel die Versteegen nog even moet
signeren. Even denk ik ook Tenny Frank te zien, maar dat blijkt een persoons-
verwisseling.

Poëziewinkel en Lit.theater Perdu
Tsead Bruinja, Fries en Nederlands dichter

Louis Th Lehmann en Simon Vinkenoog

Na de doop van "Zijn overhemden op jouw huid" wordt het haasten, snel wat eten
naar binnen schrokken en dan een kwieke wandeling óp naar de Kloveniersburgwal,
waar in Perdu de dichter Tsead Bruinja zijn nieuwe bundel "Overwoekerd" ten
doop houdt.
In tegenspraak met de naam van het poëziecentrum zit je nooit "verloren" bij
presentaties in Perdu: die trekken altijd veel publiek. Ook nu is het weer vol met
zittend en zelfs staand publiek. Ik zie de eerbiedwaardige Louis Lehmann, die in
augustus zijn 90e verjaardag hoopt te vieren. De herinnering aan een lenteavond
in Ruigoord komt weer terug, nu alweer drie jaar geleden, toen hij werd geëerd met
de "Ruigoord Trofee". Bij die gelegenheid zaten we buiten het kerkje op het terras,
met Lehmann heerlijk Thai te eten, samen met Simon VInkenoog en diens vrouw
Edith. Gauw maak ik een praatje met Lehmann, in het besef dat het zomaar de
laatste keer zou kunnen zijn.
Er zijn heel wat dichters die Bruinja zijn respect brengen door voor te dragen,
van zichzelf en uit de nieuwe bundel, maar ze grijpen ook terug op eerder werk,
zoals "Gêrs dat alfest laket" (Het gras dat al lacht), "Bang voor de bal" en de
spraakmakende 'tabloidbundel' van Bornmeer."Angel". De titels zeggen veel over
Bruinja, die kwetsbaarheid en tederheid kan afwisselen met zinnen die je treffen
met de kracht van een vuist, zoals Willem Thies zijn poëzie eens heel treffend
karakteriseerde. Doet het lachende gras denken aan romantiek en liefde, in de
angst voor de bal is ambivalentie te bespeuren, met de titel "Angel" speelt de
dichter met de dubbele betekenis waarin het steekorgaan van een insect in het
Engels "engel" betekent. Hoe ik de titel "Overwoekerd" moet duiden moet ik nog
ontdekken. Bij het eerste bladeren stuit ik onmiddellijk op de vergankelijkheid in
de meest absolute zin: het proces van vertering in opeenvolgende fasen van een
gevonden lijk, waarin hij tewerk gaat als een onderzoeker van een forensisch
instituut. Is Bruinja nog steviger geworden? Hij leidt in met een opsomming waar
hij zich niet door laat overwoekeren, in elk geval niet door jaloezie of haat.
Een geruststellende mededeling.
Meindert Talma luistert de voordrachten op, zingend achter de piano, eigen tekst
in het Nederlands, zowel als Duits met een accent zo licht hij toe met zelfspot.
Er is een samenwerking in de maak van de muzikant met de dichter Bruinja voor
gezamenlijk theateroptreden. Bijzonder is ook de voordracht van Engelse poëzie
door de Australische dichter David Prater. Verder betreden de jonge Pim te Bokkel,
Mart Boog, Annelie David en Hans Wap het podium.
Vooral het optreden van deze laatstgenoemde - "halve Duitser met een roze
strippenkaart" - maakt op mij bijzondere indruk. Hij schetst ons een beeld van zijn
jonge Duitse moeder, lopend door verwoest Rotterdam in het jaar 1943 met hem,
haar zoontje Hans, in de kinderwagen.
Wie mijn "Herdenkingscyclus" gelezen heeft, die de afgelopen weken op de blog-
pagina is gepubliceerd zal zich kunnen voorstellen dan zijn voordracht mij zeer
heeft getroffen. Ik ben hem heel erkentelijk dat een van zijn gedichten uit zijn
bundel "de laatste lemming" voor publicatie op Hernehim wordt vrijgegeven.
Het is een dag vol poëzie en evenveel stof tot nadenken geweest.

Foto van Lehmann en Vinkenoog bij laatste optreden april 2009 © Edith Ringnalda

Voor de kat