Hernehim Natuurpagina's
Stinzenplanten in Friesland 

          Alles van waarde is weerloos

Lucebert.     

Informatie
Doelstellingen en antwoorden op 
     veel gestelde vragen 
Ganzen 
Libellen 
Mussen 
Sijsjes 

Natuurbeleving 
Terug naar de Introductiepagina 
Link naar Cultuurpagina 

 Stinzenplanten - lentetekens hartje winter
 

De eerste stinzenplanten – 24/25 januari 2004 

De januarimaand bracht de eerste 3 – 4 weken nauwelijks vorst en zelfs enkele, weliswaar natte, maar ook heel zachte dagen. Om niet verrast te worden door het vervroegen van het lenteseizoen, dat aan alle vroege bolgewassen en in 't bijzonder de 'stinzenplanten' niet voorbij gaat, leek het ons een goed idee eens een kijkje te gaan nemen op een groeiplaats. 
Aan de rand van het dorp Rauwerd (Raerd), langs 'de dyk' - de weg tussen Sneek en Leeuwarden -  lag eens de Jongema State. Deze 'stins'  werd voor het eerst gesticht in 1461, maar uit de oude tijd bleef alleen het poortje uit 1609 nog over. De Eysinga’s en de Van Slooten’s waren de Friese adellijke families die een groot aantal eeuwen op Jongema State hebben gewoond. 
In de 19e eeuw raakte het huis ernstig in verval en ’t werd in 1912 afgebroken. Niets resteert ervan, want het was toen gebruikelijk dat de afbraakstenen werden verwerkt in nieuwbouw. 

Het park, inmiddels zonder bebouwing, kwam testamentair in handen van de kerkenraad met de bepaling dat het een wandelpark zou worden voor de bevolking van het dorp Raerd, maar het oude geboomte is door gebrek aan onderhoud sterk achteruit gegaan. Oude verwaarloosde bomen liet men staan en een plan voor nieuwe aanplant ontbrak. Vóór de tweede wereldoorlog .besloot de kerkenraad het 'Raerder bosk', zoals het inmiddels plaatselijk bekend stond, in beheer te geven aan de vereniging voor het Friese landschap 'It Fryske Gea'. 

blijvende herinnering aan oude cultuur

Het poortje is zorgzaam gerestaureerd, de pilaren van het hek en de brug zijn opnieuw in de oude stijl opgemetseld. Nu is het park zelf weer aan een grondige onderhoudsbeurt toe. 

Vrije wandeling rondom langs de singelgracht. Het binnenterrein achter de poort wordt buiten het broedseizoen van de roeken voor publiek opengesteld in het weekeinde. 

Illustratie: © It Fryske Gea 

Jongema State, weerzien met de plek

Het oude parkje is een interessant klein natuurgebied dat iets hoger ligt dan het omringende land en waarin een groot aantal essen, eiken, linden en een grote plataan groeien - de meeste daarvan meer dan een eeuw oud. Sinds vele jaren bieden de toppen van die hoge bomen huisvesting aan misschien wel honderd roeken en tientallen blauwe reigers. Onder de bomen zijn winterakoniet (eranthis hyemalis), sneeuwklokje (galanthus nivalis), vingerhelmbloem (corydalis solida), bostulp (tulipa sylvestris), aronskelk (arum maculatum) en keizerskroon (fritillaria imperialis)  verwilderd en hebben zich vermeerderd over grote oppervlakten. 
planten van het stinzenmilieu  (de Hollandse, Latijnse en Friese namen)
Anemoon, gele  
Aronskelk, gevlekte 1) 
Bosanemoon  
Bostulp 
Crocus   
Daslook  
Haarlems klokkenspel 
Holwortel  
Keizerskroon  
Lenteklokje  
Sneeuwklokje  
Vingerhelmbloem  3) 
Wilde hyacinth  
Winterakoniet 
Anemone ranunculoides 
Arum maculatum  
Anemone nemorosa 
Tulipa sylvestris 
Crocus tommasinianus 
Allium ursinum 
Saxifraga granulata 
Corydalis bulbosa 
Fritillaria imperialis 
Leucojum vernum 
Galanthus nivalis 
Corydalis solida 
Scilla nonscripta 
Eranthis hyemalis 
Giele anemoan 
Aronstsjelk 
Boskanemoan 
Wylde tulp 
Boerekrookje 
Bledlok 
Haarlimmer klokkespul 
Holwoartel 
Keizerskroan 
Maarteblomke 
Liderke 2) 
Helmblom 
Wylde hyasint 
Ayttablomke 
1) Op vele plaatsen groeit de Italiaanse 
2) Per streek zijn er vele namen, o.a. wite wyfkes  
3) Wordt ook wel aangeduid als voorjaarshelmbloem (onoff. benaming) 

Later in het seizoen, terwijl de bomen langzamerhand in blad komen, bloeien de bosanemoontjes als heldere sterren in de plassen lentezonlicht.
Deze soort groeit niet op Jongema State maar wel op vele andere plekken, ook buiten Friesland, zoals de tuinen van de Vechtbuitens in Utrecht.

Illustratie: © John Zwart. IVN. 

onze wandeling over het terrein van het winterse Jongema State 
Zaterdag 24 januari gingen we een kijkje nemen, helaas een donkere winderige dag. Zowel in december als in deze maand zijn er een paar zware stormen geweest, die ongetemd over het vlakke Friese land raasden. Voor een flink aantal van de oude bomen was dit teveel, ze werden geveld. Het opruimwerk moet door vrijwilligers worden gedaan; totdat dit klaar is blijft de poort nog dicht voor bezoekers. Vandaar dat we het deze grauwe zaterdag, waarop er gewerkt wordt, maar voor lief moeten nemen. Maar 'n uurtje, tegen vier uur, kwam er zowaar nog even een straaltje zon. 
Het park is behoorlijk uitgedund, grote stronken verraden waar de afgelopen herfst nog oude bomen stonden, nu wordt er hard gewerkt om stammen en takken in moten te zagen en af te voeren. De roeken waren alweer gearriveerd in hun broedkolonie, ze riepen met hun schorre kreten vanuit de hoogte, bezig hun oude nesten te inspecteren. Hopelijk zijn er niet al te veel nesten verloren gegaan, samen  met de gesneuvelde bomen.
Als ieder jaar staat het hele park vol met sneeuwklokjes, maar door de ontbrekende zon bleven de klokjes gesloten. Aan de voet van de oude plataan, die gelukkig niet zo makkelijk omwaait als een oude es, zag het al goudgeel van de winterakoniet, maar ook deze hielden hun kelkjes dicht.
De volgende bloeiers zullen de vingerhelmbloem en holwortel zijn, met roze zowel als witte bloempjes groeien deze massaal op Jongema State, het fijnverdeelde blad wat aan het fluitekruid doet denken kwam deze dagen al flink omhoog. 

De volgende zondag, 25 januari deed de zon beter zijn best, in mijn achtertuin zong de hele dag een koolmees mannetje zijn lenteliedje, toen zal de wit en gele tooi van het park wel beter tot zijn recht zijn gekomen. De komende 3 – 4 weken kunnen we nog van sneeuwklokjes en winterakonietjes genieten, eind februari is dat voorbij, dan wordt alles wit/roze van de helmbloemen.

© John Zwart.  IVN Natuureducatie. 

 

27 januari 2004 

© Hernehim Natuur 2001 - 2008 

Hernehim Cultuur en Natuurpagina's
Naar Hernehim Cultuur


De Natuurpagina's worden onafhankelijk geredigeerd en mede mogelijk gemaakt door Hernehim Beheer bv