Hernehim Cultuurpagina's
Pagina Schrijvers - Wolkers, Jan

Jan Wolkers. 

  We doen Jan Wolkers tekort als we hem als schrijver betitelen. Hij heeft een langere carrière als beeldhouwer en schilder achter zich en is, als 75+er, nog steeds heel veelzijdig actief.

De meeste mensen roepen direct "Turks Fruit"! als de naam van Jan Wolkers valt en denken misschien nog wel eerder aan de verfilming van die liefdesroman, met openhartige erotische scènes met Monique van de Ven, dan aan Wolker's boek.
En anderen herinneren hem als de tegenhanger van Godfried Bomans in het experiment van schrijvers in afzondering, op het eiland Rottumerplaat. Vooral vanwege het onmetelijke verschil in het effect dat de eenzaamheid in de vrije oernatuur op de beide schrijvers had.
Wolkers had het ongetwijfeld desnoods wekenlang, misschien wel máándenlang kunnen volhouden. Hij heeft een grote gevoelsverbondenheid met de natuur van de zeekust.

Zijn leven begon op 26 oktober 1925 in Oegstgeest, waar de zilte lucht nog uit Katwijk kwam aanwaaien, ver vóórdat de A44 werd aangelegd. Toen autobezit nog beperkt was tot de burgemeester, de notaris, de dokter en een enkele fabrikant in ruste. Zijn laatste levensfase geniet hij nu op het mooie eiland Texel. Daar is het nu nog autoluw door de remmende werking van de veerboot.
Jan Wolkers is niet alleen een man die als dichter weet van vogels en planten langs strand en duin te genieten, hij heeft ook grote kennis van alles wat leeft en groeit aan de kust. Een wandeling met hem langs de duinpaden is als een tocht in gezelschap van Jac P.Thijsse.
Communicatief als Jan Wolkers is, werd hij geselecteerd als ideale presentator voor een natuurprogramma op de TV voor kinderen, waarin hij dit voorjaar de gids in natuurwonderland zal zijn.

Zijn jongensjaren waren sterk bepaald door 'fatsoenlijke armoede' en de vrees voor de toorn van de Heer. Instinctief voelde hij aan dat deze geloofsdwang niet goed was.
De aantrekking van de andere sekse speelde een grote rol in zijn jeugdjaren, misschien wel een kenmerk voor jongeren die zich aan het juk van een streng gereformeerde opvoeding ontworstelen. Tijdens zijn studie aan de kunstacademie in Den Haag viel hij voor een Zeeuws meisje, waarmee hij in een te vroeg huwelijk belandde. Zij had toen al een vriendschap met Hans Warren gehad, de later beroemde dichter die onlangs overleed. Ze was ongetwijfeld een muze.

Wolkers was al midden dertig toen in 1961 zijn eerste roman "Serpetina's Petticoat" werd uitgegeven, later gevolgd door nog meer geruchtmakende boeken als "Turks Fruit" en "Een Roos van Vlees". Het is opmerkelijk dat een man, die zijn jeugdjaren door een godvrezende vader met verve de Bijbel gelezen werd, in de jaren zestig als de baanbreker voor de seksuele revolutie in de naoorlogse Nederlandse literatuur kan worden gezien. Met zijn romans waarin de erotiek niet langer verhullend geduid maar in alle uitbundigheid beschreven werd, was hij als het ware voorvechter voor de vrijheidsdrang van de generatie die zich toen door de puberteit worstelde.

Als gescheiden man, na een wilde periode waarin onder andere 'de vrouw van het turks fruit' een rol speelde – we zullen ons altijd blijven afvragen hoever dit boek autobiografisch is – ontmoette hij zijn levenspartner Karina. In tegenstelling tot zijn imago heeft de schrijver duidelijk een trouwhartige ziel die nog steeds met waardering over zijn inmiddels overleden ex-vrouw spreekt en Karina nu al bijna veertig jaar de hoofdrol in zijn leven laat spelen.

Ik had het genoegen om Jan Wolkers tweemaal te ontmoeten en met hem een gesprekje te voeren. Het is altijd een plezier om met hem te praten. Als één van de grote coryfeeën van de Nederlandse literatuur is hij als mens zichzelf gebleven, openhartig en toegankelijk, in de eerste plaats mens, dàn kunstenaar. Waaraan menig vakbroeder zich zou kunnen spiegelen, zoals in een reflectie van één van zijn prachtige glaskunstwerken.

© John Newswatcher       -        januari 2002

"Zomerhitte" van Jan Wolkers  versus "Een Liefde in Parijs" van Remco Campert. 

Twee bijzondere liefdesverhalen gelezen, één van eind 2004 dat evenals het andere, het boekenweek geschenk van 2005, bij De Bezige Bij verscheen. 
Als ik moet vergelijken zou ik "Een Liefde in Parijs" toch een beter boek noemen dan "Zomerhitte", al mag die vergelijking eigenlijk niet worden gemaakt. Remco Campert heeft in alle vrijheid geschreven, Jan Wolkers had de taak op zich genomen om in tien maanden tijd zijn boekje, dat voor groot publiek is bedoeld, het licht te laten zien. 

"Zomerhitte" heeft een dun verhaaltje, het schema valt makkelijk op te zetten: drugssmokkel tegen 't decor van het volkse zomerse uitgaansleven aan de kust, met als 'pièce de resistance' een sexy gangstermeisje. Een boekje vol van actie dat makkelijk weg leest en dat is natuurlijk wel een pré voor een boekje dat aan jan en alleman cadeau wordt gedaan. Zwak is het dat een echte 'clou' ontbreekt, al vèr van tevoren doorzie je hoe alles in elkaar steekt, lang voor het einde verslapt de spanning. 
"Een Liefde in Parijs" kent minder actie, maar veel reflectie. Al lezend in de roman ontwikkelen zich wel vermoedens, maar de details van de ontknoping komen pas in de laatste bladzijden aan bod. 
Campert vertelt zijn verhaal tegen de achtergrond van het verleden van zijn hoofdpersoon Richard, die met al deze 'flash back' episoden steeds meer inhoud krijgt. 
Wolkers werkt enkel een bijfiguur uit, de ex privé-chauffeur Frederici, de meeste karakters blijven vrij oppervlakkig zelfs de naamloze hoofdfiguur waarin we de schrijver zelf zouden willen herkennen. 

In Wolkers' boek valt een zekere strijdigheid in de persoonlijkheid van die hoofdpersoon op. 'Ik', de geslaagde fotograaf (Wolkers?) lijkt een man met inhoud: natuurbetrokkenheid, empathie met de mensen om hem heen en hun 'verhaal'. Het liefdesverhaal dat daar doorheen is geweven komt er niet mee overéén. Waarom valt hij meteen als een blok voor dat meisje dat hij op het naaktstrand beloert? Met haar masturbatieshow direct bij hun tweede ontmoeting geeft ze niet de indruk erg kieskeurig te zijn met wie ze haar intimiteit deelt. 
Waarom doet hij dan toch zo denigrerend en vóóroordelend naar de twee andere meisjes achter de bar in de discotheek, omdat ze op de jonge vakantiegangers geilen? Terwijl hij dat ene meisje, dat hem vertelt privé sexshows te geven voor een oude man, een bijna verheven status toekent. Hij had ook kunnen bedenken dat voor een ontwikkelde intelligente jonge vrouw nog wel andere manieren beschikbaar zijn om aan studiegeld te komen dan het verlenen van hand- en spandiensten aan drugssmokkelaars. 
Ongerijmd, of geeft Wolkers ons hier de boodschap dat verliefdheid écht blind maakt? 

Het boekenweek geschenk van 2005 is gedrukt op chloorvrij ongebleekt recyclingpapier. Herkennen wij daarin de wens van de schrijver? Mocht ik interviewer zijn komen zulke vragen bij me op om aan Wolkers te stellen. Niet wanneer er nu eens 'n boekje komt waarop we zijn blote Karina eens van de vóórkant mogen zien. Evenmin interesseert mij zijn privé opinie over al of niet aantrekkelijkheid van schaam- en okselhaar of juist het afscheren daarvan. 
Het valt op dat er vrij weinig commentaar wordt gegeven op dit boekenweek geschenk. Wil niemand er zijn vingers aan branden? Is de bijna 80-jarige Wolkers zo onaantastbaar geworden dat, als hij een matig boekje heeft geschreven, ieder er maar liever over zwijgt? In de Volkskrant houdt ook Arjan Peters zich handig op de vlakte, hij schrijft een groot artikel als interview en kan daarin voornamelijk de oude schilder/beeldhouwer/schrijver zélf aan het woord laten. Een pracht foto erbij met de nog altijd sexy Karina op de achtergrond rondt het geheel smakelijk af. 
Wolkers, samen met zijn veel jongere vrouw begint langzamerhand een mythe te worden en zoiets staat een kritisch oog op den duur in de weg. Hoewel ik een bewonderaar van veel van zijn creativiteit ben wil ik oog houden voor kwaliteitsverschillen. Natuurlijk, echt slechte lectuur is "Zomerhitte" beslist niet, al haalt het niet bij zijn andere werk. Niettemin moet ik bekennen dat ik het boekje vlot in twee avonden uitlas, dat is wel wat anders dan enige jaren geleden, toen "Woede" van Salman Rushdie als geschenk werd gegeven.  

En ach, misschien doet de oude Wolkers ons in zijn boek als ervaringsdeskundige nog een tip aan de hand: als je vrouw een heel stuk jonger is dan jezelf, en je wordt langzaam maar zeker ècht oud, dan kun je misschien samen nog veel plezier hebben met naar elkaar te kijken. 
Enne.. niet klagen hoor Jan, dat het zo vaak weer over seks gaat terwijl het over je werk zou moeten gaan, je praat er immers zelf zo graag over. (Volkskrant 'Cicero' 4 maart) 

Lees ook "auteurs": Remco Campert

© John Newswatcher  - 12 april 2005

^Hernehim      

HOME